Văn hóa

Có gì trong lễ cúng mừng nhà mới của người Thái Nghệ An?

11:15 - 22/07/2019
Với cộng đồng người Thái, trước đây, chỉ bằng con dao, cái rìu, người ta đã làm nên ngôi nhà sàn truyền thống mà đến nay dường như đã trở thành biểu tượng văn hóa. Quanh chuyện làm nhà của người Thái còn có một nét thú vị là lễ mừng nhà mới.

Vào ngày mừng nhà mới, người đàn ông chủ nhà sẽ bảo vợ con quét tước sạch sẽ, đóng hết các cửa lại, chưa ai được ở bên trong. Còn ông thì phải đến nhà “xay nghên” (thầy xem ngày) nhờ chọn cho ngày, giờ tốt để tổ chức lễ “lên nhà mới”. Chuẩn bị đầy đủ đâu vào đấy, cả nhà đứng xếp 1 hàng dọc trước chân thang ở cuối nhà, mỗi người mang theo các vật dụng gia đình cần chuyển lên nhà mới như hòm xiểng, chăn đệm, thóc gạo, bát nồi…


Người Thái dựng nhà sàn mới. Ảnh: Hồ Phương

Đứng đầu hàng là ông chủ, đeo kiếm ngang lưng, 1 vai mang súng kíp (nếu có), 1 vai vác cày, tay xách nồi ninh (dùng thừng trâu buộc cổ nồi để xách) và túi “tạy”. Thứ 2 là bà chủ, vai đeo go, lưng địu con nhỏ, tay xách giỏ kim chỉ và những thứ hạt giống như rau, bông, hành tỏi, gừng, ớt… Tiếp theo là con trai, con dâu (nếu có), con gái và những người bà con tham dự. Sau cùng là 2 chàng trai khiêng 1 con lợn đã làm sạch gọi là “mú hừn hươn” (lợn lên nhà). Một ông trong dòng họ được chọn làm “thần chủ nhà mới” tượng trưng, bí mật lẻn lên đứng trong nhà trước.

Bắt đầu, ông chủ nhà gọi với lên nhà 3 lần: “Có nhà không chủ nhà ơi?”. Thần chủ nhà thưa: “Ờ… có nhà!”. Ông chủ nhà nói tiếp: “Tôi từ mường (…) mới sang/ Từ mường (…), mường (…) mới về/ Giờ hay, ngày lành/ Tôi xin lên nhà mới nhá!/ Tôi sẽ gánh của lên nằm/Khuân đồ lên ở/ Nhà hay sẽ lên ăn ở/ Nhà rộng sẽ lên sinh sống/ Lên nhà này để giàu/Ngồi nhà này để có/Bạc vàng chảy vào/Thóc gạo dồn chất đống, nhá!”. Thần chủ bảo: “Ờ… lên đi! Nhà tốt hãy lên ở/ Nhà rộng hãy lên sinh sống/ Trẻ nhỏ lên sinh sôi/ Già lão lên phúc thọ, nhá!”.

Ông chủ nhà sẽ giẫm bậc thang dưới cùng 3 lần, đánh động, phủi bụi, rồi lên thang. Mọi người lên theo. Ông đẩy cửa, bước vào nhà, đi qua ngưỡng cửa thì hạ cày xuống, đẩy cày trượt trên giát nhà đi vào, vừa đi vừa đọc phù chú “trị sát”.


Bếp lửa cháy suốt đêm trong ngày đầu tiên dọn đến nhà mới. Ảnh: Hữu Vi

Vào đến bếp lửa thì ông đặt nồi ninh xuống, đi tiếp đến cửa chính ở đầu nhà, quay vào chỗ bàn thờ, dựa cày vào bức phên giáp bàn thờ, lấy 1 cái đinh đóng vào cột bàn thờ (xáu hỏng), treo túi “tạy” vào đấy. Đoạn ông quay ra tháo súng, kiếm treo vào cột “thần chủ áo” (xáu chầu xừa) nơi vách ngăn gian ngoài với gian trong, góc trên, giáp buồng ông chủ nhà. Chỉ đến lúc đó mọi người mới được hạ các thứ đồ đạc khác xuống. Con lợn được đặt gần bếp lửa, trên lá chuối xanh, để pha chế, nấu nướng, dọn mâm thờ và làm cỗ ăn mừng nhà mới.

Sau khi đã nấu nướng chuẩn bị mâm cỗ xong thì tiến hành “cúng nhà mới” (phái hươn mở). Chủ nhà, hoặc mời thầy mo làm lễ này. Cúng xong khoảng 1 tiếng thì hạ cỗ, soạn mâm bát ra ăn uống vui vẻ mừng nhà mới. Lúc này có thêm một số anh em họ hàng, láng giềng xung quanh được mời đến tham gia. Ăn uống xong, chủ nhà lại mời thêm mọi người già trẻ, gái trai trong bản đến uống rượu cần, nghe hát mừng nhà mới.

Bản nào cũng có nghệ nhân hát nhuôn, lăm, xuối. Trong lễ mừng nhà mới như thế này thì họ sẽ trổ tài hát những bài “Cúng vào nhà”, "Đuổi tà”, "Cúng chúc”... Cứ thế, cuộc vui sẽ còn kéo dài hết ngày, có khi còn thâu đêm.


Thầy mo người Thái chuẩn bị làm lễ. Ảnh: Hà Ngọc Thủy

Nhưng có "nhà” chưa có “hồn vía”! Cần phải đưa hồn vía vào nhà thì mới hoàn tất. Sau lễ lên nhà mới chừng 10 ngày thì tổ chức lễ “nếp tạy”. “Tạy” đã nói tới ở trên, là túi bên trong đựng “hó” (cái giỏ nhỏ tượng trưng cái nhà cho Một - thần mường trời xuống ở canh nhà, chăm cháu nhỏ; quạt nan, cung [vũ khí cho cháu trai], bật bông [dụng cụ làm vải cho cháu gái]… “Tạy” hôm nay sẽ được đem vào treo trong buồng, trên đầu cột giáp với buồng gia chủ. “Nếp tạy” là lễ rước gia tiên và thần hộ mệnh nhập nhà. Trong lễ này cũng cúng gia tiên, diễn xướng các bài “khả kháu hươn”, “xắp hính”, “xỏng xến” như trên; tức là lại hát mừng nhà mới một lần nữa.               

Hát mừng nhà mới là dân ca nghi lễ, phong tục Thái độc đáo, đặc sắc, nuôi dưỡng tâm hồn con người trong những ngôi nhà. Nó gắn kết con người với gia đình, tổ tiên, cộng đồng. Rất tiếc là hiện nay nét phong tục này đã có phần phai nhạt…

Theo báo Nghệ An 

Tỉnh thành Nghệ An

Nghệ An
Nghệ An có địa hình phong phú, bờ biển dài cuốn hút, ẩn chứa nhiều điều thú vị.

Điểm đến Nghệ An

Phượng Hoàng Trung Đô: Gạch nối quá khứ và hiện tại
Đền thờ vua Quang Trung trên đỉnh núi Dũng Quyết (thành phố Vinh, Nghệ An) là điểm đến không thể bỏ qua đối với du khách tới thăm...
Về nơi non xanh nước biếc xứ Nghệ
Vài năm gần đây, đồi chè Thanh Chương - điểm “check-in” lý tưởng cho du khách thích khám phá cảnh đẹp hoang sơ vùng miền tây xứ...
Yên Thành, Nghệ An thu hút giới trẻ với nhiều điểm vui chơi kỳ thú
Huyện Yên Thành là một miền quê nổi tiếng ở Nghệ An sở hữu cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp với địa thế nửa đồng bằng, nửa đồi núi....
Khám phá đảo Hòn Ngư - Nghệ An với những trải nghiệm không thể bỏ qua
Được thiên nhiên ưu ái vẻ đẹp hoang sơ, đảo Hòn Ngư (Nghệ An) là điểm đến hấp dẫn cho bất cứ ai yêu thích trải...
Ngỡ ngàng vẻ đẹp hoang sơ biển Quỳnh
Biển Quỳnh (Quỳnh Lưu – Nghệ An) không xô bồ, tấp nập, đông đúc như những điểm du lịch biển khác. Nơi đây là thiên đường cho...
Đại Tuệ – Ngôi chùa nổi tiếng xứ Nghệ nắm giữ nhiều kỉ lục Việt Nam
Chùa Đại Tuệ Nằm trên đỉnh núi cao nhất của dãy núi Đại Huệ với độ cao gần 500m so với mực nước biển, chùa Đại Tuệ (xã Nam Anh,...
"Thảo nguyên xanh" giữa lòng xứ Nghệ
Thả hồn vào khung cảnh mướt xanh, ngắm nhìn những chú ngựa thong dong gặm cỏ dưới nắng vàng sẽ khiến bạn liên tưởng đến một "thảo...
Mát mắt những mảng xanh đẹp như tranh ở bãi ngang Nghệ An
Vùng rau bãi ngang Quỳnh Lưu (Nghệ An) nổi bật trong khung hình với những cánh đồng xanh bất tận nằm cạnh bờ biển đẹp tựa một bức...
Sửng sốt hình thù kỳ thú của núi đá biển Quỳnh
Trải dài dọc bờ biển Quỳnh Lưu không chỉ là những bãi tắm đẹp, cát vàng mịn, nước xanh trong mà còn nhiều hang động, đảo đá nhỏ...
Bình yên những nếp nhà tranh nơi quê Bác
Có những ngôi làng giản dị mang tên làng Sen, làng Trù, quanh quanh ngõ nhỏ lũy tre xanh rì là bao nếp nhà tranh mộc mạc, thoảng...
Nhà thờ 'ông tổ truyền nghề nuôi tằm, dệt vải' xứ Nghệ
Nhà thờ họ Nguyễn Văn được xây dựng năm 1849 dưới triều Vua Tự Đức, nằm ở trung tâm vùng Rí Châu - nơi cụ thủy tổ dòng họ Nguyễn...
Tháng 5 về thăm làng Sen quê Bác
Hành hương về Nam Đàn với tấm lòng biết ơn vô hạn Bác Hồ kính yêu, những người dân Việt Nam đều mang trong mình những tâm trạng,...
Làng chài sông Lam xứ Nghệ bình yên trong chiều hoàng hôn
Làng chài Hòa Lam (Hưng Hòa, Nghệ An) nằm ở lạch biển cuối dòng sông Lam, mang nét đẹp thôn quê xứ Nghệ dung dị, bình...
Vườn quốc gia Pù Mát
Vườn quốc gia Pù Mát có nhiều cảnh đẹp hấp dẫn, nguyên sơ, là nơi quần tụ nhiều loài thú quý hiếm.
Về làng Sen thăm mái nhà tranh quê Bác
Đó là một ngôi làng mà những hình ảnh thân thương gần gũi đã đã in sâu vào tâm thức người Việt.
Làng Chùa, nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh chào đời
Làng Hoàng Trù, tức làng Chùa, quê ngoại Bác Hồ mới là nơi Người cất tiếng khóc chào đời.
Đảo chè Thanh Chương hút hồn giới trẻ
Những đảo chè ở Thanh Chương (Nghệ An) như những chiếc nón xanh nghiêng mình làm duyên bên mặt nước.
Thành cổ Nghệ An - chứng tích lịch sử cận đại
Thành cổ Nghệ An xây dựng từ năm Gia Long thứ 3, là chứng tích của nhiều sự kiện lịch sử thời nhà Nguyễn.
Đền Cuông - nơi thần Kim Quy đón An Dương Vương
Đền Cuông cổ kính, rêu phong, là nơi thờ Thục An Dương Vương. Hội Đền Cuông vào tháng 2 âm lịch hàng năm.

Ẩm thực Nghệ An Xem thêm

Thịt chua của người Thái ở Nghệ An
Trong văn hóa ẩm thực của đồng bào Thái ở Nghệ An, thịt chua (chín xôm) là món ngon nổi tiếng được chế biến từ thịt tươi sống là...
Nghệ An: Đọng lại ấn tượng lễ hội ẩm thực quốc tế 2019
Lễ hội Văn hóa ẩm thực du lịch quốc tế - Nghệ An 2019 diễn ra từ ngày 17 đến ngày 20/7 đã thành công tốt đẹp, với sự tham gia của...
Chi cả chục triệu đồng tìm món... bánh mướt xứ Nghệ
Mê món bánh mướt ở quê đến độ, những năm qua chị Ngọc đã chi hàng chục triệu đồng đặt hàng khắp nơi, tìm cho ra hương vị của món...
Du lịch xứ Nghệ với những món ăn nghe quen mà lạ
Nếu một lần ghé thành Vinh, bạn sẽ không thể nào bỏ qua những món ăn nghe rất gần gũi nhưng thực tế lại rất khác biệt với các...
Làng nghề bên bờ biển Cửa Hội
Làng nghề nước mắm Hải Giang 1 được hình thành và xây dựng ngay trên khu du lịch trọng điểm Cửa Lò, Cửa Hội, tỉnh Nghệ An. Theo...
Đậm đà ẩm thực dân dã Nghệ An
Nghệ An là một điểm đến hấp dẫn về ẩm thực, với những món ngon dân dã khó có thể bỏ qua.

Trải nghiệm Nghệ An Xem thêm

Lung linh phố đêm đầu tiên của xứ Nghệ
Phố Cao Thắng - thành phố Vinh là phố đêm đầu tiên của Nghệ An, cũng là phố đêm đầu tiên của xứ Nghệ (bao gồm cả tỉnh Hà Tĩnh),...
Cửa Lò: Thu hoang dã
Từ một làng chài hoang sơ, Cửa Lò rũ cát đứng lên trở thành một đô thị du lịch trẻ trung, năng động và căng tràn sức sống. Cửa Lò...
Nhộn nhịp mùa đánh bắt tôm tít trên biển Diễn Kim
Bà con ngư dân Diễn Châu đang bước vào mùa đánh bắt tôm tít. Mỗi buổi sáng, cả góc biến Diễn Kim trở nên rộn ràng bởi hoạt động...
Xứ Nghệ đẹp lung linh trong những tấm hình ngược sáng
Bằng cảm quan tinh tế và tình yêu quê hương, những bãi bồi, dòng sông, cánh đồng... quê Nghệ hiện ra rất đỗi lung linh trong...
Ngắm đồng quê mơ mộng niềm vui ngày hè của tuổi thơ
Những ngày nghỉ hè ngập nắng, và trên cánh đồng, bờ đê, cây đa làng... trở thành "sân chơi" luôn tràn ngập tiếng cười trẻ thơ....
Khám phá cảnh sắc thú vị những nhánh sông tách ra từ sông Lam
Sông Hàu, sông Mơ, sông Mai, các nhánh sông với cái tên lạ tai gắn với cảnh sắc của những miền quê thân thuộc xứ Nghệ này đều...
Cuốn hút sắc màu đồng ngô mùa thu hoạch
Cuối mùa vụ, những đồng ngô ở Nam Tân, huyện Nam Đàn (Nghệ An) chuyển màu vàng cháy, nổi bật giữa mảng xanh tươi mát của cây và...
Ngẩn ngơ ngắm bình minh tuyệt đẹp nơi cửa sông Lam
Con đường ven đê sông Lam xuống đến Cửa Hội bỗng trở nên khác lạ hơn khi được phủ ánh nắng rực rỡ ban mai.
'Dân săn ảnh' ở Nghệ An 'nóng ruột' với đồng cỏ tại chân đê Hưng Hòa
Đồng cỏ ngút ngàn với những thân hoa dại mọc cao ngả mình theo gió tạo thành khung cảnh rất đỗi nên thơ, khoáng đạt, là địa điểm...

Cẩm nang du lịch Nghệ An Xem thêm

Top 3 địa điểm tuyệt đẹp giữa núi rừng Nghệ An
Nếu bạn đang muốn tận hưởng cuộc sống yên tĩnh, thả hồn mình vào thiên nhiên đất trời. Thì hãy đến với 3 địa điểm tuyệt đẹp giữa...
Những điểm đến giải nhiệt tại 'chảo lửa Đông Dương' xứ Nghệ
Sự đa dạng về địa hình đã tạo nên những hình thái khí hậu khác biệt ở huyện vùng cao Tương Dương. Vào cao điểm nắng nóng, Tương...
Những điểm du lịch không thể bỏ qua thuộc địa phận Thanh Hóa- Nghệ An- Hà Tĩnh
Thanh Hóa- Nghệ An- Hà Tĩnh, 3 tỉnh thuộc Bắc Trung Bộ, nằm gọn trên dải đất hẹp nhất của Việt Nam nhưng lại là những điểm đến du...
8 điểm đến nổi tiếng nhất Nghệ An
Nghệ An sở hữu những điểm đến hấp dẫn, đủ để dân du lịch có cái nhìn khác về mảnh đất nắng gió miền Trung này.
Cẩm nang du lịch Nghệ An
Ở Nghệ An, tháng 4-8 sẽ rất lý tưởng để đi du lịch nghỉ dưỡng, trong khi tháng 3-4 và tháng 11-12 lại là thời điểm thích hợp cho...
8 “thỏi nam châm” du lịch mới của Nghệ An
Ngoài những Cửa Lò, Pù Mát hay Bãi Lữ, xứ Nghệ còn cất giấu nhiều điểm đến thú vị chưa được nhiều người biết tới.

Khách sạn Nghệ An Xem thêm

Điểm danh những điểm lưu trú hạng sang ở Nghệ An
Vinpearl Discovery Cửa Hội là một địa điểm nghỉ dưỡng hấp dẫn ở Nghệ An, đáng để du khách một lần ghé đến.
Vinpearl Discovery Cửa Hội - thiên đường nghỉ dưỡng miền Trung
Một trong những địa điểm nghỉ dưỡng hàng đầu ở Nghệ An là khu tổ hợp khách sạn và biệt thự Vinpearl Discovery Cửa Hội.