Văn hóa

Độc đáo Lễ cúng Thần rừng của người Nùng Hoàng Su Phì – Hà Giang

14:00 - 11/07/2019
Người Nùng có lịch sử sinh sống lâu đời tại Hà Giang. Mặc dù sự giao thoa văn hóa giữa các dân tộc, vùng miền diễn ra ngày càng phổ biến, dân tộc Nùng vẫn gìn giữ được nhiều nét văn hóa đặc trưng cũng như phong tục tập quán truyền thống, trong đó độc đáo nhất phải kể đến Lễ cúng Thần rừng.

Trong ngôi nhà sàn nhỏ nép mình bên sườn núi ở thôn Cốc Soọc, xã Pố Lồ, huyện Hoàng Su Phì, Hà Giang, ông Lù Sính Vần, năm nay đã gần 80 tuổi chậm rãi kể cho chúng tôi nghe về nguồn gốc của Lễ cúng Thần rừng. Trong truyền thuyết dân gian của người Nùng lưu truyền câu truyện kể rằng: Xưa kia các họ tộc người Nùng ở Hoàng Su Phì sống yên bình tại các sườn núi. Một hôm vua phương Bắc sai quân đến xâm lược nhằm chiếm đất đai, của cải. Sau nhiều ngày giao chiến với kẻ thù, các tộc người Nùng bị thua trận nên phải rút vào các khu rừng rậm để bảo toàn lực lượng. 

Do bị quân địch vây hãm nhiều ngày nên thiếu nước uống, khiến cho nhiều người và gia súc bị chết. Đúng lúc này, thủ lĩnh của người Nùng là Hoàng Vần Thùng do chiến đấu quả cảm với quân địch đã bị thương và lâm bệnh chết. Để tỏ lòng biết ơn và thương tiếc người thủ lĩnh quả cảm, các trai tráng đã mổ trâu lấy thịt, lấy tiết trâu thay nước nấu cơm làm đồ cúng tế và cầu xin Hạn Hung (tức vua trời) giúp đỡ. Xúc động trước tinh thần đoàn kết đấu tranh của các tộc người Nùng, Hạn Hung đã cử quân xuống giúp dân trừ giặc đem lại cuộc sống yên bình cho dân bản. Để tưởng nhớ người thủ lĩnh đã có công giúp dân chống giặc, các tộc họ người Nùng đã dành khu rừng già tươi tốt, có vị trí đẹp nhất trong bản để lập miếu thờ và tôn ông là Đổng Trứ (tức Thần rừng). 

Từ đó cứ vào dịp tháng 2 và tháng 7 hàng năm, các bản làng của người Nùng thuộc các xã trong huyện Hoàng Su Phì lại tổ chức lễ cúng Hoàng Vần Thùng tại miếu thờ. Trải qua nhiều năm tháng cùng những biến động của lịch sử, tục lệ này vẫn được người Nùng duy trì cho đến ngày nay, nhằm để tưởng nhớ tổ tiên, cầu cho làng bản, gia đình ấm no hạnh phúc, mùa màng bội thu, đồng thời giáo dục truyền thống văn hóa, lịch sử cho thế hệ trẻ. 

Nghi lễ cúng Thần rừng của người Nùng, xã Pố Lồ

Theo cụ Tải Chẩn Thài, xã Pố Lồ, việc chuẩn bị cho Lễ cúng Thần rừng gồm nhiều công đoạn và được bà con trong bản chuẩn bị từ trước đó nhiều ngày. Theo tục lệ của người Nùng, cứ 3 năm mới làm lễ chính một lần, khi đó dân bản mới mổ trâu để cúng, các năm còn lại chỉ cúng gà và lợn. Lễ cúng thần rừng được quy định luân phiên mỗi năm một thôn phải góp 4 con gà trống thiến, rượu và một con lợn đen khoảng 50 kg để mổ làm vật cúng, ngoài ra còn có thêm hương, tiền bạc được làm từ giấy dó và các sản vật nông sản do người dân tự làm ra như: Xôi nếp nương, các loại bánh, hoa quả… 

Lễ cúng được diễn ra tại khu rừng thiêng của các bản người Nùng. Tại khu rừng này, mọi người dân trong thôn đều ý thức được những điều cấm kỵ như: Không được chặt cây, lấy củi, săn bắt thú, hoặc đại tiểu tiện trong rừng... Trong ngày làm Lễ cúng Thần rừng, những người nam giới trong thôn có mặt từ rất sớm, mang theo đồ lễ và dọn dẹp xung quanh ngôi miếu cho sạch sẽ. 

Lễ vật cúng gồm lợn, gà, sau khi mổ xong sắp nguyên cả con, cùng với tiết và nội tạng bày lên mâm cúng. Trên mâm cúng có 12 chiếc chén, 12 đôi đũa và 12 chiếc bát. Người Nùng quan niệm, con số 12 tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Trước đó, các phụ lễ sẽ lấy những thệp giấy bản do bà con mang đến gấp đủ 12 quân giấy bạc. Các quân giấy bạc này trông như con thuyền, dùng để thay cho những đồng tiền trước đây, gọi là ngân khố. 

Khi chọn được giờ đẹp, lễ cúng được diễn ra. Thầy cúng thắp bó nhang và đọc bài cúng: Năm cũ đã qua, năm mới đến, hôm nay, các hộ gia đình trong toàn xã lại nhớ đến ông Hoàng Vần Thùng và đóng góp tiền, hương, lễ vật trâu, gà, lợn để làm lễ cúng thần. Nay thịt đã chín, cơm đã ngon, các con cháu kính dâng lên ông Hoàng Vần Thùng, các ông Tí Táo, ông Bảo, ông Liều (các vị thần bảo vệ cho con người và vật nuôi theo quan niệm của người Nùng) để các ông hưởng thụ và phù hộ, đem lại may mắn cho dân làng… 

Sau khi lễ cúng kết thúc, mọi người quây quần ăn uống vui vẻ ngay khu rừng thiêng. Họ cùng chúc tụng nhau làm ăn phát đạt, dồi dào sức khỏe. Việc ăn uống chỉ kết thúc trong ngày, khi thịt trong nồi đã hết, rượu trong chai đã cạn, khuôn mặt ai nấy đều ánh lên niềm vui, phấn khởi vì tin tưởng có thần rừng bảo trợ, cùng nhau đoàn kết xây dựng và bảo vệ quê hương, chung tay giữ rừng, phát triển kinh tế giàu mạnh. 

Lễ cúng Thần rừng của người Nùng không chỉ là một hoạt động văn hoá mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, mà còn giúp các thế hệ người Nùng gìn giữ, bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc, góp phần giữ rừng và bảo vệ nguồn tài nguyên rừng quý giá. 

Nguyễn Phương/ Báo Hà Giang

Tỉnh thành Hà Giang

Hà Giang
Hà Giang là tỉnh địa đầu cực Bắc, nổi tiếng về địa hình núi non hùng vĩ.

Điểm đến Hà Giang

Đỉnh Mã Pì Lèng kỳ vĩ nơi phương Bắc
Trong tứ đại đỉnh đèo nổi tiếng của phương Bắc, con đèo nằm vắt giữa Đồng Văn và Mèo Vạc, Hà Giang được xem là hiểm trở nhất...
Ngắm sông Nho Quế, vượt hẻm Tu Sản, Hà Giang
Sông Nho Quế, Hà Giang được vinh danh là một trong những thung lũng kiến tạo độc nhất vô nhị của Việt Nam.
Khung cảnh núi non hùng vĩ trên đèo Mã Pì Lèng ở Hà Giang
Đèo Mã Pí Lèng tuy không phải là dài nhất nhưng là con đèo hiểm trở bậc nhất ở vùng núi phía Bắc, được ví như "vua" của các con...
Bồng bềnh mùa vàng trên dải Tây Côn Lĩnh
Từ cuối tháng 9 đến giữa tháng 10, trên dải Tây Côn Lĩnh thuộc địa bàn thành phố Hà Giang, huyện Vị Xuyên là thời điểm các thửa...
Đài hương tưởng niệm 468 – Tượng đài bất tử của miền “Đá nở hoa”
Hà Giang ghi dấu trên bản đồ du lịch Việt Nam không chỉ bởi núi non trùng điệp, kỳ vĩ, những cung đèo hiểm trở mà còn bởi lịch sử...
Những bậc thang vàng ở Hoàng Su Phì
Qua nhiều thế hệ cần cù mưu sinh trên vùng đất hiểm trở với nhiều dãy núi cao, khe sâu, đồng bào các dân tộc thiểu số Dao, Nùng,...
Sửng sốt trước vẻ đẹp của hẻm vực sâu nhất Đông Nam Á ở Hà Giang
Hẻm vực Tu Sản nằm trong thung lũng có kiến tạo địa chất độc nhất vô nhị ở Việt Nam, đây cũng được xem là hẻm vực sâu nhất Đông...
Nét đẹp Làng văn hóa du lịch cộng đồng thôn Pả Vi Hạ
Làng Văn hóa du lịch cộng đồng (LVHDLCĐ) dân tộc Mông thôn Pả Vi Hạ, xã Pả Vi (Mèo Vạc) là nơi tập trung nhiều nét văn hóa đặc...
“Hồ treo” Sà Phìn
“Hồ treo” Sà Phìn thuộc xã Sà Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang. Trên hành trình du lịch tới cột cờ Lũng Cú theo hướng từ huyện...
Khám phá bí mật về dinh thự 150 tỷ của vua Mèo
Cách thành phố Hà Giang 130 km về phía bắc, dinh thự nhà Vương ở xã Sà Phìn (huyện Đồng Văn) là một công trình kiến trúc tinh...
Hồ Thầu - cung đường du lịch trải nghiệm ấn tượng
Cảnh sắc và thiên nhiên hoang dã cùng nét đẹp văn hóa của người Dao đỏ là những điểm nhấn để xã Hồ Thầu (Hoàng Su Phì) thu hút du...
Mê cung đá - Điểm hẹn tình yêu
Mê cung đá là kiệt tác của thiên nhiên thuộc xã Lũng Pù và Khâu Vai (huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang) có kiến tạo độc đáo về mặt địa...
Chợ phiên Du Già
Chợ phiên vùng cao là điểm đến hấp dẫn đối với du khách vì ở đây họ được trải nghiệm rõ nhất sự độc đáo và đa dạng sắc màu văn...
Thác Tiên thiếu nữ mộng mơ
Đến với Hà Giang, du khách yêu thích khám phá thiên nhiên không thể bỏ qua chuyến hành trình chiêm ngưỡng và trải nghiệm vẻ đẹp...
Cao nguyên đá Đồng Văn
Với cảnh quan kỳ vĩ, cao nguyên đá Đồng Văn là một thắng cảnh không thể bỏ qua khi đến Hà Giang.
Núi Đôi Quản Bạ
Núi Đôi, Quản Bạ nằm bên quốc lộ 4C, là điểm đến đầy sức hút trên cao nguyên đá Hà Giang.
Hoàng Su Phì
Hoàng Su Phì là huyện vùng cao Hà Giang, có cảnh quan ruộng bậc thang hùng vĩ.

Ẩm thực Hà Giang Xem thêm

Măng cuốn thịt
Măng cuốn thịt là một trong những món ăn hấp dẫn du khách tới Hà Giang. Khi ăn một miếng măng cuốn thịt, thực khách sẽ cảm nhận...
Bánh cuốn 'kỳ lạ' chan với nước lèo: Bán 60 năm tít trên cao nguyên đá
Du khách đến phố cổ Đồng Văn sẽ phải ghé quán bánh cuốn độc đáo, lâu đời và đắt khách nhất Hà Giang.
Đậm đà bánh chuối Rằm tháng Bảy
Sau tết Nguyên đán thì Rằm tháng Bảy là ngày tết lớn thứ hai của nhiều dân tộc. Đối với người Tày ba Phương (Phương Thiện, Phương...
Điểm mặt những món ăn có tên gọi lạ lùng, nghe lần đầu ai cũng bất ngờ
Khâu nhục, cháo độc, da trâu thối, sỏi mầm... chỉ là một vài trong số rất nhiều món ăn hấp dẫn nhưng có tên gọi vô cùng độc đáo,...
Phải lòng món bánh tam giác mạch Hà Giang
Hà Giang mùa hoa tam giác mạch đã trở nên nổi tiếng thế nhưng ít ai biết rằng sau những mùa hoa quyến rũ Hà Giang còn có đặc sản...
Xôi ngũ sắc - món ăn đậm nét Hà Giang
Với hình thức bắt mắt, độ dẻo thơm khó lẫn khiến xôi ngũ sắc trở thành món ăn làm nên bản sắc cho người Tày ở Hà Giang. Nhắc tới...
Thắng dền - đặc sản của Hà Giang
Trong những ngày lạnh giá này lên vùng cao Hà Giang nhiều người thường nghĩ phải chọn món ăn gì đó thật nóng, thật cay nhưng cũng...
Xao xuyến hương vị  bánh cuốn nước xương đặc sản Hà Giang
Hà Giang thời gian này mang sức hút đặc biệt, lôi cuốn nhiều lữ khách dừng chân tham quan. Không chỉ sở hữu cảnh sắc xinh đẹp,...
Đến Hà Giang ăn cháo ấu tẩu
Cháo ấu tẩu là món ăn kỳ lạ. Qua bàn tay chế biến của người Hà Giang, món ăn này lại có hương vị hấp dẫn, khó quên.

Trải nghiệm Hà Giang Xem thêm

Mã Pì Lèng và "tứ đại đỉnh đèo" thu hút giới trẻ
Mã Pì Lèng, Ô Quy Hồ, Pha Đin, Khau Phạ được mệnh danh là tứ đại đỉnh đèo của Việt Nam thu hút khách du lịch, dân "phượt", đặc...
Cánh đồng vàng như rót mật trên sườn núi Hà Giang
Những cánh đồng vàng vào thu trên sườn núi cheo leo đã níu chân các lữ khách khi đến Hà Giang vào mùa lúa chín.
Lạc lối giữa miên man hoa tam giác mạch
Khoảng tháng 10 hàng năm, những thảm hoa tam giác mạch lại bung nở tạo cho cảnh quan huyện vùng cao Đồng Văn, Hà Giang thành điểm...
Cẩn thận kẻo 'mất hồn' khi đến Hà Giang
Đó là nhận xét của nhiều du khách khi đặt chân đến Hà Giang - vùng đất địa đầu Tổ quốc.
Đèo Mã Pì Lèng đẹp choáng ngợp trong mắt du khách nước ngoài
Là một trong “Tứ đại đỉnh đèo” ở vùng núi phía Bắc, không có gì ngạc nhiên khi Mã Pì Lèng lại khiến du khách nước ngoài choáng...
Mùa chơi ở Hoàng Su Phì: Thăm lúa trổ vàng, uống trà cổ thụ
Khi những nương lúa trổ vàng trên thửa ruộng thang cũng là lúc những cây trà shan tuyết cổ thụ trăm năm tuổi vào mùa đơm hoa, du...
“Mùa thu vàng” ở Nấm Dẩn
Hàng năm, cứ vào dịp cuối tháng 9 đầu tháng 10, dọc theo Tỉnh Lộ 178 qua địa bàn xã Nấm Dẩn (Xín Mần), những thửa ruộng bậc thang...
Ngất ngây mùa thu Hoàng Su Phì
Nếu như các tỉnh vùng núi Tây Bắc có Hoa Ban là điểm nhấn, thu hút và giữ chân du khách thì Hà Giang lại có những loài hoa, những...
Phượt thủ mê mẩn vẻ đẹp mây phủ trên núi Cổng trời Quản Bạ
Tháng Tám, mùa thu đã về, nắng vàng óng như mật ong trải dài trên cao nguyên đá Hà Giang. Những dòng sông mây lững lờ trôi quanh...

Du lịch Hà Giang Xem thêm

“Nín thở” trên những con đèo Hà Giang đẹp không kém Mã Pí Lèng
Con đường Hạnh Phúc trên cao nguyên đá Hà Giang có đèo dốc khiến các tay lái phải "nín thở", vì độ hiểm trở và vì khung cảnh quá...
Những địa danh Việt Nam nổi tiếng qua phim ảnh
Đất nước Việt Nam có nhiều danh thắng đẹp và nổi tiếng. Và còn đẹp hơn qua góc nhìn của các bộ phim điện ảnh.
Việt Nam: 7 mốc biên giới đáng chinh phục
Các cột mốc biên giới sau thường nằm trong lịch trình chinh phục của các phượt thủ đam mê thử thách.
8 con đèo miền Bắc hút hồn dân du lịch bụi
Những con đèo miền Bắc gây ấn tượng bằng những khúc tay áo liên tục cùng cảnh quan hùng vỹ.

Khách sạn Hà Giang Xem thêm

Các homestay ở Du Già rất cần được "tiếp sức"
Khoảng 2 năm trở lại đây, xã Du Già (Yên Minh) đã trở thành địa chỉ quen thuộc đối với du khách quốc tế mỗi khi tới thăm vùng...