Văn hóa

Cây lanh - biểu tượng văn hoá người Mông

12:07 - 18/07/2019
Truyền thống trồng cây lanh là một truyền thống tốt đẹp gắn với người Mông từ bao đời nay. Việc sử dụng các sản phẩm từ lanh được phản ánh trên nhiều phương diện, trong đó có ở các lĩnh vực sinh hoạt trong đời sống hàng ngày như: Ăn, mặc, ở... đến tôn giáo tín ngưỡng, văn hóa dân gian, lễ hội truyền thống và phong tục tập quán.

Cây lanh trong văn hoá ẩm thực

Từ xa xưa, người Mông trồng lanh không chỉ lấy sợi để làm ra những cái áo, cái quần, mà cây lanh còn sử dụng trong văn hoá ẩm thực. Mặc dù việc sử dụng các cành, lá, hạt lanh trong ăn uống chỉ ở mức hạn chế, nhưng nó đã tạo nên một nét độc đáo trong văn hoá ẩm thực người dân nơi đây.

Lá lanh thường được người Mông sử dụng như một thứ gia vị, phụ gia cho một món ăn nào đó để tăng sự hấp dẫn cho món ăn hay là thứ nguyên liệu để ăn kèm chữa bệnh. Việc này giống như người Kinh sử dụng các loại lá xả, gừng, hành... cho vào các món ăn. Khi nấu ăn, người Mông cũng biết lựa chọn các loại lá để làm phụ gia tăng thêm sức cuốn hút của món ăn.

Lá lanh có vị hơi chua và chát được dùng để ăn sống, nhất là khi rang thịt gà người Mông hay dùng lá lanh để cho thịt gà thơm hơn, hay khi kho cá, lá lanh cũng được dùng với mục đích làm át đi mùi tanh của cá. Đồng thời, khi chế biến món thắng cố - một món ăn truyền thống của dân tộc Mông, họ sử dụng khá nhiều phụ gia. Trong đó, lá lanh cũng được đưa vào làm một vị đặc biệt. Ngoài ra, lá lanh cũng được dùng để đun nước uống.

Cây lanh và trang phục người Mông

Khi nhắc đến người Mông đặc biệt là phụ nữ, mọi người thường nghĩ đến chiếc váy bằng vải lanh với những đường nét, màu sắc hoa văn đặc trưng không thể lẫn với một loại trang phục nào, với một dân tộc nào khác. 

Người phụ nữ Mông luôn gắn liền với nghề trồng lanh dệt vải, bó sợi lanh như là vật bất ly thân của họ. Trên đường đi làm, đi chợ, trên đường đi gặp người yêu... người phụ nữ luôn xe lanh, nối sợi lanh.

Người phụ nữ Mông luôn gắn với nghề trồng lanh dệt vải

Từ cây lanh, cây chàm, sáp ong và các kỹ thuật giản đơn, họ đã sáng tạo nên một nghề thủ công mỹ nghệ đặc sắc. Nghề dệt vải được phát huy đến tầm cao của nghệ thuật hội hoạ và kỹ thuật may vá. Họ duy trì nghề dệt vải không phải vì kinh tế, mà đơn giản là các sản phẩm đó tạo ra từ lanh - một loài cây mang tín hiệu tộc người, nhắc nhở họ luôn luôn nhớ về cội nguồn. 

Vì thế, dù hiện nay trên thị trường có rất nhiều loại vải khác nhau, bền hơn, đẹp hơn, nhưng họ vẫn thích dùng loại vải lanh đó, loại vải mà do chính bàn tay, công sức lao động của họ làm ra.

Trong làm nhà

Nhà người Mông là kiểu nhà trình tường hay là các tấm ván xẻ được ghép với nhau, mái nhà là hệ thống các cột, kèo, xà được nối với nhau bởi kỹ thuật ngàm hay mộng và buộc lạt. Do vậy khi làm nhà, người Mông sử dụng những sợi lanh thay thế cho lạt để buộc các kèo và xà với nhau, các cánh cửa, những tấm ván ghép thành tường... Bởi sợi lanh sau khi được phơi và luộc nên rất dai và không dễ bị mục. 

Hơn nữa, theo quan niệm của người Mông thì cây lanh có sức sống vĩnh cửu, do vậy, họ dùng lanh để buộc cũng với ý nghĩa hy vọng mái nhà của mình sẽ được bền chặt, không bị hỏng.

Trong đám cưới

Quy định trang phục cưới của cô dâu chú rể phải là những bộ trang phục làm từ vải lanh, được thêu thùa rất kỳ công. Ngoài ra, người Mông ở một số vùng như xã Lùng Tám, huyện Quảng Bạ, tỉnh Hà Giang còn có tục lệ khi tổ chức hôn lễ bắt buộc phải có hai cuộn vải lanh, mỗi cuộn dài khoảng 10 m, cuộn màu trắng dành cho cô dâu, cuộn màu đen dành cho chú rể, hai cuộn vải này trải ra và cuộn lại theo các nghi thức được thầy cúng hướng dẫn.

Vẽ hoa văn trên vải thổ cẩm của người Mông, tỉnh Hà Giang 

Trong tang ma

Lễ tang của người Mông là một hiện tượng văn hóa đặc sắc bao gồm nhiều nghi lễ khác nhau, phản ánh quan hệ về lịch sử xã hội, về cộng đồng dân tộc. Trong đám ma của người Mông chia làm hai lần: làm ma tươi lúc có người vừa mới chết và lễ ma khô lúc người chết đã chôn được nửa tháng trở đi. Trong lễ tang, người Mông quy định trang phục cho người chết phải làm từ vải lanh, như vậy khi sang thế giới bên kia ông bà, tổ tiên mới nhận ra. Người đến phúng viếng cũng phải mặc vải lanh, do đó lanh là một sản phẩm không thể thiếu.

Người chết có bao nhiêu con sẽ được bấy nhiêu bộ trang phục bằng lanh do con gái và con dâu làm cho. Nhìn vào số khăn đắp lên mặt người chết ta có thể biết được người chết có bao nhiêu con. Vì thế người con gái Mông sau khi lấy chồng, ngoài trách nhiệm may quần áo cho chồng con, họ còn phải chuẩn bị cho bố mẹ đẻ, bố mẹ chồng mỗi người một bộ trang phục bằng vải lanh để mặc khi chết.

Người Mông ở một số nơi treo cáng người chết gần bàn thờ tổ tiên, cáng này tượng trưng cho ngựa trời, khi khênh người chết ra bãi chôn, người Mông phải dùng dây lanh buộc thi hài vào cáng, nếu người chết không có con trai thì buộc bằng sợi lanh, nếu người chết có con trai thì buộc bằng vải lanh trắng do người con dâu dệt cho. Dây lanh hoặc vải lanh, ngoài tác dụng giữ cho thi hài người chết không bị rơi ra khỏi cáng khi khênh đi chôn, nó còn có vai trò là dây “dắt ngựa”, dây dẫn đường cho người chết về với tổ tiên.

Trang phục của phụ nữ Mông luôn được chị em lưu giữ và sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày. Ảnh: Xuân Tư

Trong đời sống tâm linh

Không chỉ đóng vai trò trong tín ngưỡng, lanh còn là chất liệu đặc sắc của văn hóa Mông. Lanh không chỉ đi vào thơ ca trở thành biểu tượng của phụ nữ, của tình yêu, niềm khát khao hạnh phúc. Biểu tượng ấy càng sâu sắc hơn khi cây lanh, vải lanh, sợi lanh được đặt ở vị trí trang trọng linh thiêng. Lanh thành cây thiêng, vật dẫn đường sang thế giới siêu nhiên, lanh là vũ khí thiêng trừ tà.

Lanh còn là vật bảo vệ người Mông. Hàng năm, trước khi vào mùa phát nương, làm rẫy, đồng bào bao giờ cũng tổ chức lễ cúng bảo vệ hồn những người trong gia đình. Toàn bộ thành viên gia đình phải ở trong nhà khi làm lễ cúng. Thầy cúng lấy sợi dây lanh bôi máu chó buộc xung quanh vách nhà với ý niệm hồn của mọi người được bảo vệ, không gặp tai nạn khi làm nương rẫy.

Trong lễ giải hạn cho dòng họ, thầy cúng dùng một tấm vải lanh trắng nhúng nước thiêng cúng gà, cầu mong thần linh nhập vào tấm vải lanh và che chở cho các thành viên dòng họ. Kết thúc buổi lễ, trưởng họ dùng kéo cắt vải lanh thành nhiều mảnh phát cho từng hộ gia đình. Các gia đình chôn mảnh vải lanh trước cửa nhằm tạo ra bức tường vô hình ngăn chặn ma ác vào nhà. Riêng trưởng họ lại treo tấm vải lanh trước cửa chính trừ tà ma cho cả dòng họ.

Minh Hoàng/ langvietonline.vn


Tỉnh thành Hà Giang

Hà Giang
Hà Giang là tỉnh địa đầu cực Bắc, nổi tiếng về địa hình núi non hùng vĩ.

Điểm đến Hà Giang

Du lịch Hà Giang vẫn hút khách bất chấp đại dịch Covid-19
Hà Giang tiếp tục là điểm sáng về du lịch trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19 khiến toàn ngành gặp khó khăn. Địa phương này đã xây...
Thanh xuân, nhất định phải đi Hà Giang một lần
Người ta thường nói vui rằng "Thanh xuân, nhất định phải đi Hà Giang một lần". Thật vậy, Hà Giang luôn có một vẻ đẹp rất riêng...
5 trải nghiệm đáng nhớ khi check-in Hà Giang
Vùng đất "hoa nở trên đá" níu chân lữ khách bởi thiên nhiên tươi đẹp cùng con người thân thiện. 5 gợi ý dưới đây sẽ giúp bạn có...
Du lịch văn hóa cộng đồng Thôn Tha, Hà Giang
Nằm bên phải quốc lộ 2 hướng lên cửa khẩu Thanh Thủy, bản du lịch sinh thái, văn hóa Thôn Tha, xã Phương Độ cách trung tâm thành...
Khám phá những thiên đường ngắm băng tuyết "siêu" đẹp tại Việt Nam
Theo dự báo, trong những ngày tới các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ chuyển rét, có nơi dưới 0 độ C, những người ưa ngắm băng tuyết...
Chèo Sup khám phá Hẻm Tu Sản bất chấp cái lạnh mùa Đông - Bạn có dám không?
Chèo Sup chinh phục Hẻm Tu Sản không còn là hoạt động quá xa lạ với khách du lịch khi tới Hà Giang. Tuy nhiên, chèo Sup giữa mùa...
Công trình Panorama Mã Pì Lèng lại ‘nóng’ sau cải tạo
Những ngày qua, mạng xã hội xôn xao chia sẻ, bình luận về công trình nhà nghỉ, nhà hàng Panorama xây dựng tại đèo Mã Pì Lèng,...
Chinh phục đỉnh Chiêu Lầu Thi 2402m bồng bềnh giữa biển mây
Cao 2402 m, Chiêu Lầu Thi là đỉnh núi cao thứ hai của Hà Giang nằm trong dãy Tây Côn Lĩnh, nơi sương tràn lên mỗi sớm, bồng bềnh...
Nguyên sơ, quyến rũ vùng đất Xà Phìn
Có một bản người Dao nằm nép mình dưới đỉnh Tây Côn Lĩnh hùng vỹ, sương mù bao phủ quanh năm. Cung đường uốn lượn như dải lụa...

Ẩm thực Hà Giang Xem thêm

Đặc sắc ẩm thực vùng cao
Trải nghiệm văn hóa ẩm thực vùng cao phía Bắc là một trong những nét hấp dẫn du khách đến với vùng cao.
Tẩu khía - Món ăn quen thuộc của người Mông trên cao nguyên đá Hà Giang
Cao nguyên đá Hà Giang không chỉ nổi tiếng với những danh lam thắng cảnh hùng vĩ, hoang sơ, những cánh đồng hoa tam giác mạch xen...
Vị đại sứ yêu thích món thắng cố, đặc sản của người H'mông
Đại sứ Mỹ tại Việt Nam Daniel J. Kritenbrink thích thú thưởng thức món thắng cố và các đặc sản nổi tiếng của Hà Giang.
Măng cuốn thịt
Măng cuốn thịt là một trong những món ăn hấp dẫn du khách tới Hà Giang. Khi ăn một miếng măng cuốn thịt, thực khách sẽ cảm nhận...
Bánh cuốn 'kỳ lạ' chan với nước lèo: Bán 60 năm tít trên cao nguyên đá
Du khách đến phố cổ Đồng Văn sẽ phải ghé quán bánh cuốn độc đáo, lâu đời và đắt khách nhất Hà Giang.
Đậm đà bánh chuối Rằm tháng Bảy
Sau tết Nguyên đán thì Rằm tháng Bảy là ngày tết lớn thứ hai của nhiều dân tộc. Đối với người Tày ba Phương (Phương Thiện, Phương...
Điểm mặt những món ăn có tên gọi lạ lùng, nghe lần đầu ai cũng bất ngờ
Khâu nhục, cháo độc, da trâu thối, sỏi mầm... chỉ là một vài trong số rất nhiều món ăn hấp dẫn nhưng có tên gọi vô cùng độc đáo,...
Phải lòng món bánh tam giác mạch Hà Giang
Hà Giang mùa hoa tam giác mạch đã trở nên nổi tiếng thế nhưng ít ai biết rằng sau những mùa hoa quyến rũ Hà Giang còn có đặc sản...
Xôi ngũ sắc - món ăn đậm nét Hà Giang
Với hình thức bắt mắt, độ dẻo thơm khó lẫn khiến xôi ngũ sắc trở thành món ăn làm nên bản sắc cho người Tày ở Hà Giang. Nhắc tới...

Trải nghiệm Hà Giang Xem thêm

Vẻ đẹp của những cung đường đèo, dốc trên cao nguyên đá
Vẻ đẹp của cao nguyên đá Hà Giang không chỉ có những mùa hoa nở lãng mạn, mộng mơ, mà còn ở những cung đường hùng vĩ, gập ghềnh,...
Rời thành phố chật chội để sống bình yên tại Nặm Đăm, Hà Giang
Nặm Đăm là một địa điểm còn khá nguyên sơ ở Hà Giang. Tại đây còn nhiều nhà trình tường truyền thống, có khu chế biến dược liệu,...
Cao nguyên đá Hà Giang đẹp ngỡ ngàng trong tiết thu
Đành rằng mùa nào Hà Giang cũng rất đẹp, nhưng lên cao nguyên đá những ngày mùa thu này, người ta vẫn cứ say một thứ tình rất...
Những mùa hoa trên cao nguyên đá Hà Giang
Trên vùng đất tưởng chỉ có núi, đèo, dốc, đá tai mèo lởm chởm và sự khắc nghiệt của thiên nhiên, ta vẫn gặp những mùa hoa rực rỡ,...
Hành trình đặc biệt trên cao nguyên đá Hà Giang
Phong tục và bản sắc là những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt của vùng đất xa xôi, đi lại khó khăn và thử thách...
Những điều tuyệt vời ở chợ phiên vùng cao Mèo Vạc
Bạn hòa mình vào chợ phiên Mèo Vạc. Chả cần quen thân hay không nhưng mua bán xong mời nhau chén rượu, vậy là thành bạn.
Chinh phục đỉnh Chiêu Lầu Thi - "Đặc sản" thiên nhiên ban tặng
Nếu bạn là người ưa mạo hiểm, thích độ cao và những cung đường offroad thì Chiêu Lầu Thi sẽ là một địa danh mới mà bạn cần bổ...
Kiệt tác nghệ thuật giữa núi rừng
Một kiệt tác nghệ thuật không vẽ bằng bút, sáp màu mà được “vẽ” bằng sức lao động và khả năng sáng tạo vô tận của người nông dân....
Mùng 1 Tết Canh Tý 2020: Du xuân lên cao nguyên đá xem 'đá nở hoa'
Mùa xuân khoác lên khắp nẻo cao nguyên đá Hà Giang những tấm áo rực rỡ sắc màu, khiến cho người khách du xuân không khỏi ngỡ...

Cẩm nang du lịch Hà Giang Xem thêm

Những địa danh Việt Nam nổi tiếng qua phim ảnh
Đất nước Việt Nam có nhiều danh thắng đẹp và nổi tiếng. Và còn đẹp hơn qua góc nhìn của các bộ phim điện ảnh.
Việt Nam: 7 mốc biên giới đáng chinh phục
Các cột mốc biên giới sau thường nằm trong lịch trình chinh phục của các phượt thủ đam mê thử thách.
8 con đèo miền Bắc hút hồn dân du lịch bụi
Những con đèo miền Bắc gây ấn tượng bằng những khúc tay áo liên tục cùng cảnh quan hùng vỹ.

Khách sạn Hà Giang Xem thêm

Các homestay ở Du Già rất cần được "tiếp sức"
Khoảng 2 năm trở lại đây, xã Du Già (Yên Minh) đã trở thành địa chỉ quen thuộc đối với du khách quốc tế mỗi khi tới thăm vùng...