Văn hóa

Minh Thề – “Mỹ tục khả phong”, báu vật văn hóa lễ hội

11:11 - 14/02/2020
Việt Nam hiện có hơn 8.000 lễ hội lớn nhỏ. Nếu được chọn lễ hội độc đáo nhất, tôi sẽ chọn Minh Thề ở thôn Hòa Liễu, xã Thuận Thiên, huyện Kiến Thụy, TP Hải Phòng.

Theo hiểu biết của tôi, chưa có quốc gia hay vùng lãnh thổ nào có lễ hội tương tự. Trong tình hình quốc nạn tham nhũng hoành hoành, đe dọa sự tồn vong của chế độ, Minh Thề càng chứng tỏ tầm nhìn của cha ông và ý nghĩa lịch sử, bất chấp thời gian.

Nguồn gốc

Minh Thề – “mỹ tục khả phong”, báu vật văn hóa lễ hội - Ảnh 1.

Cổng chùa Hòa Liễu

Minh Thề – “mỹ tục khả phong”, báu vật văn hóa lễ hội - Ảnh 2.

Vườn tháp chùa Hòa Liễu

Minh Thề – “mỹ tục khả phong”, báu vật văn hóa lễ hội - Ảnh 3.

Tòa Phật điện

Theo các bậc cao niên, trưởng lão "Lễ hội Minh Thề có từ thời nhà Mạc, do Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toản, vợ Thái Thượng hoàng Mạc Đăng Dung, khởi dựng từ 1561 với việc lập ra ấp Lan Niểu (nay là làng Hòa Liễu) và quyên góp tu tạo chùa Thiên Phúc (nay là chùa Hòa Liễu), lập ra Hịch văn Minh Thề, kết hợp tín ngưỡng với giáo dục đạo lý, nhân cách cho đời sau".

Bà xuất tiền mua 25 mẫu, 8 sào, 2 thước ruộng. Dân trong làng cung tiến thêm vườn ruộng cho chùa, tổng cộng diện tích lên tới 47 mẫu, 8 sào, 2 thước. Phần ruộng thừa, để làm Quỹ Nghĩa Thương, khoán cho dân cấy cày. Sản phẩm thu được chia cho người nghèo và tích trữ. Để không xảy ra tình trạng tham nhũng của công, bà cùng dân làng lập ra Hịch văn Hội Minh Thề, nghĩa là "Lời thề minh bạch".

Chùa Hòa Liễu gồm 3 gian tiền đường, 3 gian hậu cung. Hậu cung xây kiểu chồng diêm hai tầng mái, lợp ngói mũi hài. Không gian bên trong bài trí các pho tượng Phật. Đền và chùa Hòa Liễu còn giữ nhiều di vật mang phong cách nghệ thuật qua các thời kỳ lịch sử. Đặc biệt là di vật thời Mạc bằng chất liệu đá gồm pho Tam thế, hai pho tượng Phật Quan thế âm và Đại thế chí, đôi sấu đá trước cửa chùa.

Đền Hòa Liễu có các cổ vật như tấm bia đá Thiên Phúc tự, dựng đời Mạc Phúc Nguyên, hiệu Quang Bảo năm 1561, tượng bà Vũ Thị Ngọc Toàn, cột đá "thạch trụ"… Thạch trụ là nơi diễn ra nghi thức Minh Thề hằng năm do chính Thái Hoàng Thái Hậu chỉ đạo cột dải yếm, dong trâu kéo về. Gần 500 năm qua, cái rãnh hình thành do kéo cột đá thiêng trên đồng đến nay vẫn hằn sâu, không trồng được gì.

Lễ hội

Lễ hội tổ chức vào ngày 14 tháng giêng hàng năm, kéo dài 3 ngày. Ngoài Lễ còn có Hội với nhiều trò chơi dân gian, ẩm thực. Lễ vật gồm ban thờ, chiếc mũ quan cổ, con dao (thường là dao bầu), con gà trống và bình rượu. Theo quan niệm xưa, gà là linh vật liên thông trời đất, nối ngày và đêm bằng tiếng gáy. Gà lễ có lông và chân vàng, mỏ và mào đỏ.

Trước giờ khai mạc, các chức sắc cùng dân làng tế Thánh tại miếu chính. Chủ tế đọc chúc văn công đức Thánh vương cùng các bồi lễ dâng hương, rượu, nước trong tiếng nhạc bát âm. Tế xong, các bô lão, quan khách, dân làng, du khách... quần áo chỉnh tề, tập trung quanh sân theo thứ bậc. Chủ tế "chỉ trời vạch đất" mô phỏng theo phép biến Kinh dịch, dùng dao bầu vẽ vòng tròn lớn giữa sân làm Đài thề. Bàn thờ hướng về cửa đền. Chiếc mũ cổ của thành hoàng được đặt ở vị trí cao nhất.

Minh Thề – “mỹ tục khả phong”, báu vật văn hóa lễ hội - Ảnh 4.

Hội đồng bô lão trước miếu thờ Thái hoàng Thái hậu Võ Thị Ngọc Toản

Minh Thề – “mỹ tục khả phong”, báu vật văn hóa lễ hội - Ảnh 5.

Chủ tế cầm dao vẽ đài thề

Minh Thề – “mỹ tục khả phong”, báu vật văn hóa lễ hội - Ảnh 6.

Cụ Phạm Đăng Khoa đọc văn khấn cúng đầu năm

Đại diện tư văn đọc Minh thề: "Mọi người trong làng, từ hương chức đến nhân dân, trên là bô lão, dưới từ 18 tuổi trở lên

-Dù là người có chức có quyền trong làng, người dạy học hay nông dân, đều phải lấy lời hay lẽ phải mà dạy bảo con cháu làm điều tốt đẹp, tuân theo thuần phong mỹ tục. Nếu dùng uy quyền làm những việc ác, lấy của công đem về làm của tư, nguyện cầu thần linh đả tử….

-Từ buồng cau trái chuối đến lúa mạ hoa màu, mọi người đều công minh chính trực, không tham lam vơ vét. Người nào tà tâm trộm cắp của nhau, nguyện cầu thần linh đả tử.

-Làm tôi bất trung, làm con bất hiếu, xin trời tru diệt…".

Sau mỗi lời thề, tất cả đồng thanh: "Y như lời thề".

Lời thề vừa dứt, chủ tế cầm dao cắm mạnh xuống đất biểu thị sự quyết tâm, lấy dao cắt tiết gà, hòa rượu tượng trưng, cùng mọi người tham dự uống, thể hiện sự đồng tâm thực hiện.

Xúc động và buồn

Vào thế kỷ XIX, nhà Nguyễn sắc phong bốn chữ vàng "Mỹ tục khả phong" cho lễ hội Minh Thề. Thời Pháp thuộc, nội dung Hịch văn Hội Minh thề được chính quyền Đông Dương dịch ra tiếng Pháp để lưu truyền rộng rãi. Năm 2013, đền và chùa Hòa Liễu được công nhận di tích quốc gia. Năm 2017, lễ hội Minh Thề được công nhận là di sản quốc gia phi vật thể.

Trải qua bao dâu bể, dân làng Hòa Liễu vẫn gìn giữ lễ hội Minh Thề như nét đẹp truyền thống vô giá. Sau 1954, do chiến tranh và nhiều lý do khác, hội Thề gián đoạn. Năm 1993 các vị cao niên trong làng bàn nhau khôi phục. Ròng rã đoạn trường, mười năm gom góp, sưu tầm cổ vật, văn bia, dựa trên hương ước cổ, dân làng lập bản hương ước mới, gồm 5 chương 20 điều; được giám sát, điều hành bởi Hội đồng bô lão 12 vị, do dân kính trọng bầu lên. Mùa Xuân 2011, lễ hội Minh Thề được phục dựng và khai hội.

Nhờ có mỹ tục Minh Thề mà xưa nay dân làng sống ôn nhu, hiếu thuận, không ai gian lận của công hay tài sản người khác. Làng có 800 hộ, gần 3.000 dân, ngoại trừ mấy vụ say xỉn xích mích, tình hình an ninh trật tự luôn ổn định. Năm nay, vì dịch cúm Covid-19 nên không Hội, chỉ có Lễ với nghi thức tối giản nhưng không thể thiếu Hịch văn Minh Thề.

Minh Thề thời phong kiến và Pháp thuộc đều có quan chức Phủ, Tổng về dự. Từ khi Lễ hội được phục dựng, chưa thấy lãnh đạo nào, dù là cấp xã, huyện đến thề không tham nhũng trước trụ đá xưa. Nghĩ mà buồn man mác.

Ước gì Minh Thề được quan tâm và nhân rộng để báu vật văn hóa "Mỹ tục khả phong" phổ biến rộng rãi, góp sức vào cuộc chiến chống tham nhũng của đất nước và là sản phẩm du lịch hấp dẫn, không chỉ của Hải Phòng mà cả Việt Nam.

Nguyễn Văn Mỹ/nld.com.vn

Tỉnh thành Hải Phòng

TP. Hải Phòng
Thành phố Cảng Hải Phòng từ lâu đã là một trung tâm du lịch lớn của phía bắc.

Điểm đến Hải Phòng

Về làng hoa Đồng Dụ ngắm cây hải đường cổ thụ hơn trăm tuổi
Theo ông Nguyễn Sinh Súy, chủ nhân của cây hải đường nổi tiếng hàng năm vẫn thu hút người dân đến chiêm ngưỡng, thì từ khi ông...
Chùa Tháp Tường Long - Rồng Vàng Trên Đỉnh Long Sơn
Hải Phòng vốn nổi tiếng với những bãi biển trong xanh và phong cảnh hữu tình. Nhưng ít người biết rằng trên đỉnh Long Sơn (phường...
Độc đáo Tháp cổ nghìn năm tuổi trên đỉnh núi Ngọc
Nằm trên đỉnh núi Ngọc Sơn, ngọn núi đầu tiên của dãy núi Cửu Long thuộc phường Ngọc Xuyên, quận Đồ Sơn, TP Hải Phòng, Tháp Tường...
Độc đáo tòa tháp thời Lý cùng những cổ vật nghìn năm tuổi ở Hải Phòng
Được phát hiện từ những năm 1978, sau hơn 40 năm lưu giữ, nay tòa tháp thời Lý ở Đồ Sơn (Hải Phòng) được mô phỏng, phục dựng cùng...
Ngôi Chùa hơn 300 tuổi ở Hải Phòng được trao chứng nhận “Ngôi Chùa Xanh”
Theo nghiên cứu của các nhà sử học, rất có thể chùa ra đời vào khoảng chừng 300 năm trước đây và dòng họ Lê Văn trong làng Hà...
Đền Tá Lan
Đền Tá Lan thuộc làng Tả Quan, xã Dương Quan (Thủy Nguyên) là công trình kiến trúc có lịch sử xây dựng từ khá lâu đời. Đền thờ...
Khu di tích Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm: Điểm du lịch văn hóa đất Cảng
Khu di tích Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm - một quần thể rộng gần 13 ha gồm 9 hạng mục, là một điểm du lịch văn hoá tâm linh đặc...
Mê mẩn với vẻ đẹp Cát Bà nhìn từ trên cao
Được ví như viên ngọc xanh giữa vịnh Bắc Bộ, Cát Bà vẫn giữ được vẻ đẹp hoang sơ hiếm thấy.
Đẹp như mơ đảo Nam Cát, Cát Bà, Hải Phòng
Khi bình minh lên hay hoàng hôn vụt tắt, không gian của đảo Nam Cát nằm trên vịnh Lan Hạ, quần đảo Cát Bà hiện ra đẹp như một bức...
Trạm Khí tượng Hải văn Hòn Dấu - mắt ngọc của Tổ Quốc
Đảo Hòn Dấu (còn được gọi là đảo Dấu) thuộc quận Đồ Sơn, Hải Phòng. Ở đây có khu rừng nguyên sinh với nhiều loại cổ thụ trăm năm...
Nhà hát thành phố Hải Phòng
Nhà hát thành phố Hải Phòng được xây dựng năm 1904, là 1 trong ba nhà hát Lớn được xây dựng theo kiến trúc Pháp tại Việt...
Làng chài Cái Bèo
Làng nổi lớn nhất cả nước hút khách nhờ vẻ đẹp độc đáo trong cuộc sống của ngư dân làng chài.
Đảo Cát Bà
Đảo Cát Bà là viên ngọc xanh tuyệt đẹp giữa biển ẩn chứa nhiều điều hấp dẫn.

Ẩm thực Hải Phòng Xem thêm

Tết Canh Tý, về thăm làng ăn thịt chuột Tú Đôi, Hải Phòng
Làng Tú Đôi (Kiến Quốc, Kiến Thụy, Hải Phòng) vốn nổi tiếng với nhiều quái sản, trong đó không thể không kể đến món thịt...
Bún tôm, sam biển lạ miệng khi đến vùng biển Cát Bà
Hòn đảo xinh đẹp không chỉ sở hữu bờ biển đẹp, cảnh quan thiên nhiên đa dạng mà còn là thiên đường ẩm thực với nhiều món ăn ngon...
Mùa rươi – những món ngon từ rươi hấp dẫn thực khách khi heo may về
“Tháng 9 đôi mươi, tháng 10 mồng 5”, đó là câu nói cửa miệng của những người dân vùng rươi Hải Phòng, Hải Dương, Thanh Hoá. Ý...
Món ăn ngon ngất ngây không thể bỏ lỡ khi ghé thăm Hải Phòng
Nếu có dịp ghé qua thành phố hoa phượng đỏ Hải Phòng, bạn nên dành thời gian thưởng thức những món ăn giản dị, nhưng mang nét đặc...
Bánh đa cua Hải Phòng - món quà từ biển cả
Có lẽ không quá lời khi nói rằng, bánh đa cua chính là món ăn đặc trưng, chứa đựng những gì tinh túy nhất của thành phố biển Hải...
Pate Hải Phòng - Hương vị vùng Đất Cảng
Pate là món ẩm thực đường phố nổi tiếng của thành phố cảng, với hương vị thơm ngon, béo ngậy, vô cùng hấp dẫn.
Dừa dầm - Món ngon đường phố Hải Phòng
Món ẩm thực đường phố Hải Phòng vốn rất giản dị, nhưng từng "gây bão" cộng đồng mạng với vị thơm ngon khác biệt.
Thành phố Cảng có ốc siêu ngon
Đến Hải Phòng, một trong những món đầu tiên phải đi ăn là ốc. Không ở đâu ốc lại đa dạng và rẻ như Hải Phòng.
Bánh mì cay - đặc sản phố Cảng
Nhắc đến ẩm thực Hải Phòng, không thể bỏ qua món bánh mì cay. Món ăn này ở đất cảng cũng nổi danh như phở Hà Nội, hủ tiếu Sài...

Trải nghiệm Hải Phòng Xem thêm

Vườn quốc gia Cát Bà, Hải Phòng: Tuyệt phẩm khi vào thu
Khi cái nắng không còn oi ả, tiết trời dịu nhẹ cũng là lúc Vườn quốc gia Cát Bà, Hải Phòng chiều lòng du khách với những điểm...
Đến Bạch Đằng Giang để tìm về lịch sử
Khu di tích Bạch Đằng Giang là một địa danh lịch sử đặc biệt nằm trên thế đất tựa sơn, phía trước có thiên nhiên hùng vĩ là sông,...
Ngắm nhìn những thời khắc trong ngày trên vịnh Lan Hạ
Vịnh Lan Hạ nằm ở phía Đông đảo Cát Bà, Hải Phòng, trông ra cửa Vạn, liền kề vịnh Hạ Long. Đây là một vùng vịnh êm ả hình vòng...
Trải nghiệm thú vị trên hòn đảo Ngọc
Cách trung tâm TP Hải Phòng khoảng 30 km, ở độ cao 70 m so với mực nước biển, men theo con đường độc đạo chạy ven biển và xuyên...

Cẩm nang du lịch Hải Phòng Xem thêm

Thót tim những điểm sống “ảo” đánh đu với tử thần ở Việt Nam
Nhiều điểm “sống ảo” được du khách yêu thích check-in nhưng lại nổi tiếng bởi sự mạo hiểm, cheo leo. Để cho ra đời một bức hình...
Khám phá Việt Hải – làng chài thơ mộng ít người biết ở đảo Cát Bà
So với các làng chài khác, Việt Hải có diện tích khá nhỏ - chỉ khoảng 141ha, với hơn 70 hộ dân sinh sống. Tuy nhiên, điểm độc đáo...
Khu trải nghiệm văn hóa truyền thống đền Mạc
Một địa điểm du lịch giáo dục trải nghiệm, kết hợp tìm hiểu văn hoá truyền thống được du khách yêu thích tại Hải Phòng.
5 địa điểm du lịch lý thú trên đảo Cát Bà
Chuyến du lịch đảo Cát Bà sẽ thực sự phong phú và lý thú hơn với những điểm đến hấp dẫn nhất trên đảo.
Những "Tuyệt tình cốc" hút hồn giới trẻ Việt
Không chỉ Đà Lạt, Lâm Đồng có Tuyệt tình cốc, mà Việt Nam còn rất nhiều nơi có hồ nước xanh lung linh, phù hợp cho các bạn trẻ...