Văn hóa

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang

10:46 - 27/10/2021
Lễ Tủ Cải là một nghi thức có vai trò và dấu mốc quan trọng trong lễ tục vòng đời người con trai Dao, ngành Dao quần chẹt tại Điện Biên. Nghi lễ này đã được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch chứng nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 1.

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 2.

Tại Điện Biên, dân tộc Dao có hơn 6.000 người thuộc các ngành Dao đỏ, Dao quần chẹt, Dao khâu, sinh sống tập trung tại các huyện Mường Nhé, Nậm Pồ và Tủa Chùa. Tại xã Huổi Só (huyện Tủa Chùa) - vùng đất giáp ranh giữa huyện Tủa Chùa (Điện Biên), Quỳnh Nhai (Sơn La) và Sìn Hồ (Lai Châu) người Dao quần chẹt có hơn 2.000 người (chiếm gần 80% dân số toàn xã), phân bố tại 6/9 thôn, bản nằm dọc chiều dài hàng chục km bên dòng Đà Giang

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 3.

Lễ Tủ Cải là một nghi thức có vai trò và dấu mốc quan trọng trong lễ tục vòng đời người con trai Dao, ngành Dao quần chẹt, bắt buộc người con trai nào cũng phải trải qua. Nó có ý nghĩa đánh dấu sự trưởng thành của các chàng trai từ tuổi ấu thơ sang tuổi thành niên

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 4.

Theo nghĩa Nôm Dao, “Tủ” là báo cáo, “Cải” là đặt tên, “Tủ Cải” là lễ báo cáo với các thần linh, tổ tiên về việc cấp sắc - đặt tên âm cho người con trai trong dòng tộc. Tên âm này sẽ được ghi trong gia phả, khi qua đời con cháu sẽ cúng giỗ theo tên âm

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 5.

Đồng bào Dao nơi đây quan niệm chỉ những ai đã “thụ lễ” cấp sắc mới được coi là người trưởng thành, biết phân biệt phải trái, có đủ tư cách làm các công việc trong dòng tộc, cộng đồng; khi chết, hồn mới được về đoàn tụ với tổ tiên

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 6.

Thông thường những bé trai từ 5 tuổi trở lên, khi điều kiện kinh tế gia đình cho phép thì được bố mẹ và dòng họ tạo điều kiện để làm Lễ cấp sắc. Lễ cấp sắc thường được tổ chức khi công việc nương rẫy đã xong, thường trong các ngày từ 4/12 đến ngày 7/12 (dương lịch), bởi theo quan niệm của người Dao quần chẹt đây là những ngày và tháng tốt nhất trong năm. Tùy vào điều kiện kinh tế từng gia đình mà Lễ cấp sắc có thể kéo dài nhiều ngày

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 7.

Trước ngày diễn ra lễ từ hơn 1 tuần, gia chủ có người “thụ lễ” sẽ chuẩn bị các lễ vật, thực phẩm đầy đủ, đồng thời mang lễ vật đến mời các thầy cúng trong bản chọn ngày lành để tổ chức lễ. Trước khi tổ chức lễ một ngày, thầy cả sẽ phân công cho các thầy cúng, họ hàng thân tộc, dân bản có mặt đầy đủ tại gia đình người được thụ lễ để cùng dựng đàn lễ trong nhà (nơi ngự của tổ tiên), đàn lễ ngoài trời (nơi ngự của các thần linh), dán sớ điệp và viết sớ báo cáo để trình báo với tổ tiên, thần linh...

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 8.

Trong suốt những ngày diễn ra Lễ cấp sắc, tất cả mọi người dự lễ đều ăn chay. Riêng người được thụ lễ phải mặc bộ y phục (quần, áo, nón) truyền thống của người Dao quần chẹt do chính tay người mẹ hoặc người chị đã hết tuổi sinh đẻ làm cho

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 9.

Trong tiến diễn diễn ra lễ cấp sắc, thầy cả và thầy hai là người điều khiển chính trong các lễ thức. Hai ông thầy này đều là người đọc thông viết thạo chữ Nôm Dao, có trí nhớ tốt, thuộc lòng các quyển sách cúng, các bài diễn ca hay các bài tế các vị thần. Họ có khả năng hát tế suốt mấy giờ liền, thậm chí là ngày này qua ngày khác

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 10.

Y phục mỗi thầy cúng khi đi hành lễ gồm 4 áo dài có màu trắng, đỏ, gụ, vàng thêu hình tổ tiên, các vị thần. Ngoài ra, các thầy cúng còn mang theo kiếm gỗ (hoặc gậy tầm xích), 1 con nghê nhỏ bằng kim loai, chuông đồng…

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 11.

Ngày đầu diễn ra Lễ cấp sắc, thầy cả đọc tuyên bố lý do tổ chức lễ và đề cập đến lịch sử người Dao. Sau đó sẽ tiến hành hàng loạt các lễ thức quan trọng khác nhau, trong đó có các lễ thức quan trọng như: Lễ mời và dâng lễ vật tạ ơn tổ tiên; Lễ khai đàn; Lễ đặt tên âm; Nghi lễ thụ đèn; Lễ cấp bằng sắc; Lễ cấp đạo sắc; Nghi thức ngã đàn... Các nghi lễ này diễn ra trong thời gian nhiều ngày. Đặc biệt, có những lễ thức phải thực hiện từ khi tiếng gà gáy báo hiệu tàn canh, bước sang ngày mới

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 12.

Trong các lễ thức đều có phần lễ xen lẫn phần hội, phần lễ và phần hội có mối quan hệ khăng khít với nhau, tạo nên không khí linh thiêng mà ấm áp tình người, tràn đầy sự hứng khởi. Những lời khấn cầu, lời răn dạy của tổ tiên, thần linh thông qua các thầy cúng tới người được thụ lễ hòa trong âm thanh phụ họa của tiếng chiêng, tiếng trống làm tính thiêng của cõi tâm linh thâm nhập vào cõi trần gian

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 13.

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 14.

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 15.

Tất cả được diễn ra sinh động, vừa mang ý nghĩa giáo huấn, vừa mang màu sắc tâm linh huyền ảo, đồng thời phản ánh những ước mơ, khát vọng của cộng đồng người Dao quần chẹt luôn lấy cội nguồn tiên tổ làm nền tảng để rèn tâm, dưỡng đức

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 16.

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 17.

Kết thúc các nghi lễ, thầy cúng đọc tổng kết báo cáo trước đàn lễ tổ tiên và tạ ơn tổ tiên, thần linh, đồng thời thỉnh cầu cho người được thụ lễ những điều tốt đẹp. Sau đó, tiếng trống, tiếng chiêng được đánh lên những hồi dài, âm thanh trầm hùng vang xa khắp các bản làng, dội vào vách núi. Cuối cùng gia chủ cám ơn và mời mọi người dự bữa cơm đoàn kết, chúc mừng người được thụ lễ

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 18.

Trải qua biết bao biến cố thăng trầm trong lịch sử thiên di, định cư, lập bản và trước sự tác động, giao thoa văn hóa với các cộng đồng dân tộc khác nhưng Lễ cấp sắc của cộng đồng dân tộc Dao quần chẹt ở Huổi Só (huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên) vẫn giữ được bản sắc riêng. Lễ cấp sắc là dịp gặp gỡ của gia đình, dòng tộc, bạn bè; có tác động tích cực đến việc giáo dục thế hệ trẻ, góp phần xây đắp sự gắn kết cộng đồng, bảo tồn những nền tảng, tinh hoa văn hóa của cộng đồng dân tộc Dao

Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt bên dòng Đà Giang - Ảnh 19.

Theo Quyết định số 255/QĐ-BVHTTDL, ngày 22/1/2020 của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Lễ cấp sắc (Tủ Cải) của đồng bào Dao quần chẹt ở xã Huổi Só, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên được công bố là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình Tập quán xã hội và tín ngưỡng. Lễ cấp sắc được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là niềm vinh dự, tự hào của đồng bào dân tộc Dao quần chẹt sinh sống dọc bên bờ dòng Đà Giang, đồng thời khẳng định sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc

Vũ Lợi / VOV Tây Bắc

Theo dõi thêm tin tức đời sống, giải trí trên TRUYỀN HÌNH VOV

Tỉnh thành Điện Biên

Điện Biên
Điện Biên có nhiều cảnh đẹp thiên nhiên kỳ thú trong vùng lòng chảo rộng lớn.

Điểm đến Điện Biên Xem thêm

Cực Tây - A Pa Chải
A Pa Chải là nơi đặt cột mốc lãnh thổ giữa 3 nước Việt Nam, Lào và Trung Quốc.
Di tích Điện Biên Phủ
Quần thể di tích này bao gồm những tên đất, tên núi, tên sông gắn liền với chiến dịch 56 ngày đêm lẫy lừng.
Hồ Pá Khoang
Hồ Pá Khoang như một viên ngọc bích điểm xuyến cho cảnh quan hùng vĩ của núi rừng Tây Bắc điệp trùng, hiểm trở.
Cánh đồng Mường Thanh
Với diện tích hơn 140 km2, Mường Thanh xứng đáng được coi là “vựa lúa” của Tây Bắc.
Mường Lay
Mường Lay là một khúc ca mộng mơ, quyến rũ và ban sơ của núi rừng Tây Bắc.
Động Pa Thơm
Động Pa Thơm được bao bọc giữa khu rừng nguyên sinh rậm rạp, với thảm thực vật và sự đa dạng sinh học.
Động Xá Nhè
Động Xá Nhè được người dân tộc Mông địa phương gọi là Khó Xo (có nghĩa là hang thuốc nổ).
Động Khó Chua La
Khó Chua La, một kỳ quan mới lạ, kỳ thú còn nguyên vẻ đẹp nguyên sơ ở Điện Biên.
Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé
Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé sở hữu hệ động thực vật đa dạng vào bậc nhất Việt Nam.

Ẩm thực Điện Biên Xem thêm

Ngày Tết, thưởng thức bánh chưng đen của người Dao
Trải qua bao năm, cộng đồng dân tộc Dao ở Huổi Só đang gìn giữ, bảo lưu gần như vẹn nguyên những thiết chế bản làng, những tập...
18 món ăn dân tộc thu hút thực khách tới Điện Biên
Nền ẩm thực phong phú của các dân tộc ở Điện Biên làm mê đắm khách du lịch.

Trải nghiệm Điện Biên Xem thêm

Sau 68 năm chiến thắng, chiến trường Điện Biên Phủ thay đổi ra sao?
68 năm kể từ sau chiến thắng "Lừng lẫy năm Châu, chấn động địa cầu", Chiến trường Điện Biên Phủ đã có những đổi thay rõ nét....
Hoa Ban nở trắng núi rừng Điện Biên
Những ngày này, khắp núi rừng Điện Biên được phủ một màu trắng tinh khôi của Hoa Ban.
Hoa Dã quỳ nhuộm vàng núi rừng Điện Biên
Cứ mỗi độ đầu tháng 11 đến hết tháng 12, khi tiết trời chuyển mình sang giá lạnh thì cũng là lúc từng cánh hoa Dã quỳ nở rộ khắp...
Cực Tây A Pa Chải - Một tiếng gà gáy ba nước cùng nghe
Mọi người vẫn gọi Cực Tây A Pa Chải chính là nơi một con gà gáy cả ba nước cùng nghe tiếng.
Điện Biên rực rỡ mùa hoa ban
Những ngày cuối tháng 2, đi trên các con đường thành phố Điện Biên Phủ (tỉnh Điện Biên) ai cũng trầm trồ trước vẻ đẹp rực rỡ của...
A Pa Chải, nơi cực tây Tổ quốc, xa mà gần
Cột mốc ba cạnh phân chia ranh giới ba nước Việt Nam – Lào – Trung Quốc lung linh dưới nắng. Niềm xúc động và tự hào dân tộc trào...
Vẻ đẹp Tây Bắc qua sắc thu vàng
Đến với xứ sở Tây Bắc vào mùa nào cũng đẹp vì bốn mùa tiết trời mát mẻ, trong lành và hoa thơm trái ngọt. Mùa này, sắc vàng của...
Trải nghiệm cung đường chinh phục cột mốc số 0 nơi ngã ba biên giới
Cột mốc số 0 A Pa Chải nằm trên đỉnh Khoan La San (địa phận xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên), ở độ cao 1.864m so với...
Hoa ban nở trắng trời Điện Biên
Tháng 3 về, khắp các bản làng vùng cao Điện Biên ngập trong sắc trắng hoa ban như mời gọi du khách đến với Lễ hội Hoa Ban Điện...

Cẩm nang du lịch Điện Biên Xem thêm

Lại xảy ra động đất mạnh 4,0 độ richter ở Điện Biên
Chiều 21/5, tại tỉnh Điện Biên lại xảy ra một trận động đất, với cường độ mạnh 4,0 độ richter. Đây là trận động đất thứ 2 xảy ra...
Bốn điểm đến Tây Bắc hút khách dịp lễ 30/4 và 1/5
Thời tiết dịp 30/4-1/5 khá nắng nóng, vì vậy nhiều du khách đã chọn các điểm đến Tây Bắc – nơi có khí hậu mát mẻ quanh năm để...
Việt Nam: 7 mốc biên giới đáng chinh phục
Các cột mốc biên giới sau thường nằm trong lịch trình chinh phục của các phượt thủ đam mê thử thách.
8 con đèo miền Bắc hút hồn dân du lịch bụi
Những con đèo miền Bắc gây ấn tượng bằng những khúc tay áo liên tục cùng cảnh quan hùng vỹ.
Những địa danh phải đến ở Điện Biên
Điện Biên có tiềm năng lớn phát triển du lịch về văn hoá và lịch sử danh lam thắng cảnh.

Khách sạn Điện Biên Xem thêm

Những khách sạn "ngon, bổ, rẻ" ở trung tâm thành phố Điện Biên
Tìm một nơi nghỉ ở Điện Biên không khó, bởi ở đây có khá nhiều điểm nằm ở trung tâm hợp túi tiền.