Văn hóa

Nhà Nguyễn với các công trình di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu ở Đồng Hới

20:14 - 10/01/2021
Quảng Bình, đặc biệt là mảnh đất Đồng Hới, nơi tranh chấp dai dẳng, quyết liệt, kéo dài ngót 200 năm giữa hai tập đoàn phong kiến Đàng Trong và Đàng Ngoài. Cuộc phân tranh Trịnh-Nguyễn đã để lại ở Đồng Hới nhiều di tích lịch sử văn hóa tiêu biểu, trong đó phải kể đến di tích lũy Thầy, Quảng Bình quan và tấm bia Định Bắc trường thành.

Lũy Thầy do chúa Nguyễn ở Đàng Trong xây dựng để ngăn chặn những đợt tấn công của phe họ Trịnh từ phương Bắc. Lũy Thầy đóng vai trò quan trọng trong các cuộc giao tranh và phần nhiều đem lại chiến thắng cho phe họ Nguyễn. Năm 1842, tức là 170 năm sau khi chấm dứt cuộc binh đao (1672-1842), vua Thiệu Trị đã cho khắc dựng bia đá để lưu niệm và đến ngày nay vẫn còn nguyên.

Lũy Thầy bao gồm 3 lũy chính, đó là lũy Trường Dục, lũy Nhật Lệ và lũy Trường Sa. Lũy Trường Dục do quân sư Đào Duy Từ (1572-1634) vạch ra cho chúa Nguyễn Phúc Nguyên (1513-1635), được xây đắp vào tháng 3 năm Canh Ngọ (1630). Thầy Đào Duy Từ đã đứng ra điều khiển một số lượng đông đảo quân dân hai trấn Thuận-Quảng để xây đắp lũy. Lũy được đắp bằng đất sét, dài khoảng 10km.

Cửa Đông thành Đồng Hới.Cửa Đông thành Đồng Hới

Lũy Nhật Lệ được xây đắp xong vào tháng 8 năm Tân Mùi (1631). Sách "Đại Nam thực lục" viết: "Chúa Nguyễn Phúc Nguyên sai Đào Duy Từ và Nguyễn Hữu Dật đi Quảng Bình xem xét hình thế núi sông. Khi về, Đào Duy Từ nói với chúa rằng: "Thần xem từ cửa biển Nhật Lệ đến núi Đầu Mâu, phía ngoài có nước, khe, bùn lầy sâu đọng, nhân đó dùng làm hào rãnh, trong thì đắp lũy mới, hình thế hiểm yếu gấp 10 lũy Trường Dục...".

Chúa liền cho làm. Lũy cao 6m, ngoài đóng gỗ lim, trong đắp đất, làm 5 bậc, voi ngựa đi được, dựa núi men khe..., mấy tháng đắp xong, thành một chiến lũy chia hẳn hai miền Nam-Bắc, chạy theo bờ bắc sông Nhật Lệ và bờ nam sông Lệ Kỳ. Lũy này cũng được gọi bằng những tên Đồng Hải, Đồng Hồi, Đầu Mâu, Đầu Mầu, chính Lũy... và như lũy Trường Dục, lũy Nhật Lệ cũng được gọi là lũy Thầy.

Tháng chạp năm Quý Dậu (đầu năm 1634), đứng trước nguy cơ bị quân Trịnh tấn công bằng cách đổ bộ vào bờ biển phía nam cửa Nhật Lệ, tướng Nguyễn Hữu Dật đã đề nghị với chúa Nguyễn Phúc Nguyên nên đắp một lũy dài chạy dọc theo biển. Chúa chấp nhận, Nguyễn Hữu Dật chỉ huy thi công, lũy dài 7km được gọi là lũy Trường Sa. Sau đó vào năm 1648, chúa Nguyễn Phúc Tần (1648-1687) cho đắp thêm lũy Mũi Dùi ở sát bờ nam cửa biển Nhật Lệ. Lũy Mũi Dùi còn gọi là lũy Sa Chùy, lũy Sa Phụ...

Những chiến lũy chính trên và các chiến lũy phụ khác đã tạo thành một hệ thống phòng thủ vững chắc của Đàng Trong thời kỳ Trịnh - Nguyễn phân tranh và sau đó các vua nhà Nguyễn đã cho tu bổ, tôn tạo, xây dựng thêm một số công trình kiến trúc nhỏ khác để ghi nhớ công tích của tiền nhân.

Cho đến mãi sau khi đất nước xóa chia cắt, các vua triều Nguyễn vẫn tiếp tục phát huy tác dụng của hệ thống chiến lũy ấy có giá trị quân sự và lịch sử ấy. Sách "Đại Nam nhất thống chí" viết: "Đầu niên hiệu Gia Long nhân nền cũ đắp thêm, năm Minh Mạng thứ 5 (1824) tu bổ lại bắt đầu từ cầu Dài, chỗ xây đá thẳng đến núi Đầu Mâu, dài khoảng 17km, cao gần 3m, năm Thiệu Trị thứ 2(1842) đổi tên là Định Bắc trường thành.

Sách "Đại Nam thực lục" viết: "Tháng 3 năm 1824, vua Minh Mạng cho làm 3 việc tại Quảng Bình, một là xây thành Quảng Bình, hai là sửa lũy Nhật Lệ, ba là đặt tên cho cửa lũy là Quảng Bình quan. Thành Quảng Bình được xây bằng gạch đá và đúng một năm sau, tháng 3 năm 1825, triều đình Minh Mạng mới cho xây đắp cửa Quảng Bình quan, cầu Quảng Bình. Cầu Quảng Bình nguyên mang tên là cầu Dài, được xây dựng vào năm 1811, dưới thời Gia Long, đến năm 1825, vua Minh Mạng cho tu sửa".

Trong chuyến ngự giá ra Bắc, khi đi qua vùng Quảng Bình, vua Thiệu Trị (1841-1847) nhớ lại các bãi chiến trường đẫm máu ngày xưa tại đây, đã xúc động làm 3 bài thơ cảm tác. Vua đổi tên lũy Nhật Lệ bằng cái tên mới "Định Bắc trường thành" và cho dựng tấm văn bia có tên là "Định Bắc trường thành hoài cổ tác tam thủ". Vua cho khắc 3 bài thơ vào bia và dựng tại vị trí gọi là đò cầu Dài, ở vào khoảng 1km về phía nam thành Đồng Hới. Ngoài 3 bài thơ, trên tấm bia còn khắc một số lời dẫn và phụ chú, mách bảo cho người ta biết những sự kiện cần thiết liên quan.

Năm 1842, đi qua Đồng Hới, vua Thiệu Trị ra lệnh cho Thượng thư bộ Công và các quan trong tỉnh tu sửa lũy ở những nơi thấy cần thiết. Thượng thư bộ Lễ phải lo thực hiện những cuộc tế lễ để dâng lên cho các chiến sỹ đã bỏ mình vì Tổ quốc, cũng như cho quá khứ. Cuối cùng, ở cửa Nhật Lệ và khắp trong tỉnh, người ta phải tập luyện các đội thủy quân để quen với địa thế của xứ sở.

Tuy nhiên, các công trình kiến trúc thành lũy, cửa ải quân sự mà nhà Nguyễn đã dày công xây đắp tại Quảng Bình bị chiến tranh và thời gian tàn phá. Lũy Thầy đã bị thời gian bào mòn, bị thiên tai và chiến tranh hủy hoại, bị con người lãng quên. Dấu nối giữa hiện tại và quá khứ đã mờ dần.

Nhưng dù sao, với những dấu tích hiếm hoi của nó còn lại cũng có thể giúp cho chúng ta mở một cuộc hành trình lần theo lũy cũ chạy từ cửa biển Nhật Lệ đến tận chân núi Đầu Mâu để dò tìm lại dưới lớp bụi thời gian những di sản văn hóa, dấu ấn đậm nét do vua quan nhà Nguyễn để lại trên mảnh đất Đồng Hới.

Hơn 4 thế kỷ trôi qua, những công trình kiến trúc quân sự, những di tích lịch sử, văn hóa do nhà Nguyễn xây đắp nay đã được trùng tu, phục hồi, tôn tạo. Các di tích thành Đồng Hới, Quảng Bình quan đã được Nhà nước xếp hạng cấp quốc gia; tấm bia Định Bắc trường thành do bom đạn chiến tranh đã bị gãy mất 1/3 được bảo tồn tại Bảo tàng Tổng hợp tỉnh, nội dung ba bài thơ do nhà vua Thiệu Trị cảm tác đã được phiên dịch. Những công trình di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu thời Nguyễn để lại là những điểm tham quan du lịch và nghiên cứu có giá trị về nghệ thuật, kiến trúc, xây dựng...

Theo Báo Quảng Bình

Tỉnh thành Quảng Bình

Quảng Bình
Quảng Bình gối đầu lên đỉnh đèo Ngang, nằm ở cửa ngõ vào xứ Huế.

Điểm đến Quảng Bình

VQG Phong Nha - Kẻ Bàng
Với hơn 300 hang động lớn nhỏ, Vườn Quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng sở hữu vẻ đẹp hùng vĩ và kỳ bí.
Động Thiên Đường
Động Thiên Đường là một tác phẩm do thiên nhiên tạo ra, nằm trong lòng Di sản Thiên nhiên Thế giới Phong Nha - Kẻ Bàng.
Tiềm năng Khe Nước Lạnh
Với việc xác định du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn, Quảng Bình đã và đang triển khai nhiều kế hoạch nhằm thu hút đầu tư. Trong...
Khám phá nơi luôn mát lạnh giữa "chảo lửa" miền Trung
Từ trên cao nhìn xuống, thác Mơ tuyệt đẹp với những dòng nước tràn qua từng bậc đá tạo thành những dòng thác bọt tung trắng xóa,...
Hoằng Phúc tự - Ngôi chùa cổ nhất đất miền Trung
Chùa Hoằng Phúc với lịch sử hình thành hơn 700 năm, nơi đây được xem là ngôi chùa hiện diện lâu đời nhất trên dải đất miền...
Cổng trời Cha Lo
Cổng trời Cha Lo nằm trong quần thể Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, được hình thành từ...
Đại Phúc thần miếu - Điểm đến văn hóa, tâm linh hấp dẫn đất Quảng Bình
Đến với mảnh đất Quảng Bình, chúng ta không chỉ ngắm nhìn những khung cảnh tuyệt vời mà tạo hóa đã ban như Phong Nha - Kẻ Bàng,...
Đắm mình trong hang Tối
Sáng sớm, đường Hồ Chí Minh nhánh Tây qua Phúc Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình yên ắng lạ thường. Trung tâm Dịch vụ...
Khám phá hố sụt Kong Collapse - Điều kì diệu từ mẹ thiên nhiên
Thiên nhiên kì diệu luôn chứa đựng những điều bí ẩn, bất ngờ và thú vị, đó chính là động lực để thôi thúc con người tìm tòi, khám...

Ẩm thực Quảng Bình Xem thêm

Những món ăn dân dã của Quảng Bình
Nằm ở vùng Bắc Trung Bộ, ẩm thực Quảng Bình có sự pha trộn hài hòa giữa phong cách ẩm thực của miền Bắc và miền Trung. Với những...
Bánh canh Quảng Bình
Không chỉ có vẻ đẹp thiên nhiên mà ẩm thực nơi đây cũng hấp dẫn đến kỳ lạ, trong đó phải nói đến món bánh canh.

Trải nghiệm Quảng Bình Xem thêm

Tuyệt tác thạch nhũ trong hang Chà Lòi
Hang Chà Lòi (Quảng Bình) là điểm đến thích hợp cho hành trình ngắn, khoảng 2 ngày 1 đêm, với nhiều trải nghiệm thú vị.
3 ngày 2 đêm khám phá hang động Pygmy ở Quảng Bình
Độc giả Trần Tuấn chia sẻ hành trình băng qua 3 hang động hùng vĩ nằm sâu trong vùng lõi của Phong Nha Kẻ Bàng.
Những lý do khiến Sơn Đoòng là kỳ quan tuyệt mỹ phải đến một lần trong đời
Là hang động lớn nhất thế giới, Sơn Đoòng chứa đựng rất nhiều thú vị và hấp dẫn khiến cho rất nhiều du khách coi đây là nơi phải...
Những trải nghiệm nên thử ở Quảng Bình
Quảng Bình như một thế giới hoàn toàn khác và thật bất ngờ cho bất kỳ du khách nào mới đến hay đã trở lại nhiều lần.
Khách tây tò mò, thích thú khi khám phá vẻ đẹp hồ Ma Đa - Hang Trạ Ang
Những năm qua, du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng đã có nhiều biến chuyển tích cực, sản phẩm du lịch có chất lượng ngày càng đa dạng và...
4 ngày “thót tim” của H’Hen Niê ở hang Sơn Đoòng
Trở về từ Sơn Đoòng, H’Hen Niê đã kể lại tường tận những cung bậc cảm xúc khi đối diện với những gì mình đã thấy và đã trải qua...
Đến Quảng Bình, "detox" tinh thần dưới dòng suối xanh ngọc bích
Cách động Thiên Đường (Quảng Bình) khoảng 5 km, suối Nước Moọc như một viên ngọc bích đầy bí ẩn, trôi dịu dàng cùng những thanh...
Khám phá nơi mệnh danh là thiên đường cát ở Quảng Bình
Đến với Quảng Bình, ngoài việc khám phá những kiệt tác thiên nhiên ban tặng như Phong Nha - Kẻ Bàng, động Thiên Đường... ta còn...
Vượt sông Son khám phá hang nước dài nhất thế giới
Không chỉ có vẻ đẹp tráng lệ, động Phong Nha đã sớm trở thành một huyền thoại, một biểu tượng mang tính lịch sử của Việt Nam,...

Cẩm nang du lịch Quảng Bình Xem thêm

Thời điểm nào tuyệt vời nhất để khám phá Sơn Đoòng?
Sơn Đoòng là hang động lớn nhất thế giới, nằm trong vùng lõi của Vườn Quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng (Quảng Bình). Mỗi thời điểm,...
Khám phá thiên nhiên rừng Gáo - hang Ozo - hang Hoàn Mỹ
Với nguồn tài nguyên thiên nhiên đa dạng, Quảng Bình có điều kiện đặc biệt để phát triển nhiều loại hình du lịch đặc trưng, ngày...
Khám phá những điểm đến "nổi như cồn' của du lịch Quảng Bình
Du lịch Quảng Bình hấp dẫn với hàng trăm kiệt tác hang động, những bãi biển xinh đẹp hoang sơ, di tích văn hóa ý nghĩa và ẩm thực...
Thế giới công nhận Việt Nam là điểm đến hàng đầu về du lịch hang động
Việt Nam vốn nổi tiếng với ẩm thực ngon hấp dẫn, nhiều bãi biển đẹp, bề dày lịch sử và phong cảnh đa dạng. Ngoài ra, trong thập...
Quảng Bình: Bất thường homestay 'đại hạ giá' 30.000 đồng/đêm
Từ sau Tết Nguyên đán, một số cơ sở lưu trú có tiềm lực lớn tại Phong Nha (Quảng Bình) đua nhau thực hiện cuộc đại hạ giá, khiến...
 Quảng Bình - Quảng Trị - Thừa Thiên Huế, nơi hội tụ của những di sản
Với mật độ dày đặc các điểm đến hấp dẫn, cùng nhiều sản phẩm du lịch đa dạng như: du lịch biển, du lịch sinh thái, du lịch khám...
Việt Nam thuộc top những nước có hang động ấn tượng trên thế giới
Trên thế giới có những hang động rất tráng lệ, nhưng vừa bí ẩn, vừa đẹp lộng lẫy thì rất hiếm. Dưới đây là những hang động kỳ...
Những điểm đến hút khách nhất Quảng Bình
Khám phá những điểm đến hoang sơ, độc đáo nhất ở Quảng Bình.

Khách sạn Quảng Bình Xem thêm

Khách sạn bằng container đầu tiên tại Quảng Bình
Với thiết kế độc đáo và bài trí ấn tượng, các phòng nghỉ tái chế từ container cũ đang thu hút đông đảo du khách khi đến với Đồng...
Ghé thăm homestay của người tìm ra hang Sơn Đoòng
Hồ Khanh homestay là một chọn lựa hấp dẫn đối với những người đi thám hiểm hang động ở Quảng Bình.
Lưu trú ở đâu khi du lịch Quảng Bình?
Đến Quảng Bình, du khách có thể dễ dàng lựa chọn nơi lưu trú bởi ở đây có rất nhiều khách sạn, resort, homestay phong phú và đa...

Nhà hàng Quảng Bình Xem thêm

Chỗ nào ở Quảng Bình có đồ ăn vặt "chuẩn" nhất?
Cùng với những địa danh du lịch nổi tiếng thì ẩm thực là phần không thể thiếu khi nói đến vùng đất Quảng Bình.