Trải nghiệm

Đi chợ Sừng ở xứ mười hai tầng núi

11:11 - 21/11/2019
Vượt qua tầng tầng lớp lớp núi non nơi mút mùa heo hút biên cương, chúng tôi gặp một phiên chợ đặc biệt của người Dao đỏ ở Sì Lở Lầu, gọi là “chợ Sừng”.

Quãng đường từ trung tâm huyện Phong Thổ vượt dốc lên đỉnh Dào San, chỉ 30 km, thêm chừng 40km nữa là đến Sì Lở Lầu. Khu vực tám xã biên giới Bắc Dào San thuộc huyện Phong Thổ, Lai Châu là một khu vực đặc biệt cao trên 1900m với cộng đồng ba dân tộc chính sinh sống là Mông, Dao đỏ và Hà Nhì. Trong đó, hai xã Sì Lở Lầu và Ma Li Chải là hai xã xa nhất, điểm mút của góc biên giới, cư dân hầu hết là người Dao đỏ. Vượt qua tầng tầng lớp lớp núi non nơi mút mùa heo hút biên cương, chúng tôi gặp một phiên chợ đặc biệt của người Dao đỏ ở Sì Lở Lầu, gọi là “chợ Sừng”.

Chợ “Sừng”, chợ Lùi, tại sao?

Chúng tôi dừng chân ở hàng ăn của ông Tẩn Phủ Cuổi và được ông cho biết, khu vực này có 3 chợ. Chợ thứ nhất là chợ Dền Suối Thàng, họp vào thứ bảy hàng tuần. Chợ thứ hai là chợ đường biên, giáp cột mốc số 70, họp vào thứ tư và chợ Sừng Gia Khâu này. Theo ông, chợ Sừng họp đã hàng trăm năm nay, từ hồi ông còn bé, hỏi ông nội ông, cũng không biết là từ bao giờ, người Dao hai bên biên giới Việt - Trung qua lại rất đông. 

Gọi là chợ Sừng, là bởi chợ họp vào ngày hai con có sừng trong 12 con giáp là con Dê (ngày Mùi) và con trâu (ngày Sửu). Vậy là cứ 6 ngày chợ họp một lần. Nếu tính theo tuần, thì chợ họp lùi ngày, ví dụ tuần trước họp chủ nhật, thì tuần sau họp vào thứ bảy, rồi lại thứ sáu tuần sau nữa, lùi vòng quanh như thế, rất dễ nhớ. Sau mùa thảo quả, khoảng từ tháng 8 âm lịch trở đi, là chợ họp đông đúc cho đến tận tháng Giêng, tháng hai âm. 

Ở xã Dào San trước đây cũng họp “chợ Sừng” như thế, nhưng bây giờ để tiện lợi cho việc quản lý, chính quyền ở đây đã quy định chợ họp vào chủ nhật hàng tuần. Thế là hai phiên “chợ Sừng” hiếm hoi trong cả nước thì đã mất “bản sắc” một phiên, còn lại duy nhất chợ Sừng Gia Khâu vẫn họp đều đặn theo phong tục như thế!

di cho sung o xu muoi hai tang nuiCon suối phân thùy biên giới Việt Trung

di cho sung o xu muoi hai tang nuiVừa bán hàng vừa tâm tình

Bản sắc vẹn nguyên…

Khoảng 7h sáng, trên con đường vào chợ, nằm giữa trung tâm bản Gia Khâu, cách đường biên 3km, đã ken đặc người và xe máy trong sương sớm mờ mờ. Người Mông, người Hà Nhì từ Dào San, Vàng Ma Chải, Pa Vây Sử lên. Người Dao đỏ ở bên Sì Lở Xuân sang. Đúng là ở trên đất người Dao đỏ có khác, tràn ngập sắc đỏ rực rỡ (tông đỏ - lam trên nền đen) từ hoa văn quần áo của các bà, các cô đi chợ trong vòng một cây số. Phụ nữ Dao đỏ ăn mặc áo đen, có diềm vạt hoa văn đỏ đính bông ngù đỏ, quần cũng đặc hoa văn đỏ, hai ống tay áo và yếm trước bụng phối mầu lam thêu hoa văn đỏ rất khéo. Trên đầu tóc chuốt sáp ong rồi quấn ngược lên, bọc một chiếc khăn hình chóp nhọn hoắt rồi chụp lên một chiếc khâu có gài trâm bạc. Một số bà già còn buộc khăn mầu đỏ lên cái chóp đặc trưng này. Người phụ nữ Dao không thích trang sức bằng vàng, chỉ thích tích trữ trang sức bạc và tiền Đông Dương cũ (đồng bạc trắng hoa xòe). Có người ở bản Lản Nhì Thàng, trồng được nhiều thảo quả, có lắm tiền, một lần đi chợ sắm hàng chục triệu tiền đồ bạc trắng.

di cho sung o xu muoi hai tang nuiChợ Sừng rực rỡ sắc màu với đồng bào Đao đỏ

Từng đi nhiều vùng ở miền núi Tây Bắc nước ta, tôi thấy rằng hình như ở những chốn càng thâm sơn cùng cốc, ít có khách du lịch tới, ít bị thương mại hóa thì bản sắc dân tộc trong văn hóa, tập tục ở những nơi đó càng được bảo tồn tự nhiên nguyên vẹn. Cùng một cung địa lý so với bên Lào Cai. Nhưng người Dao đỏ, người Mông ở Sa Pa so với người cùng chủng tộc ở đây đã khác nhiều lắm, mà đánh giá rằng hay rằng dở thật khó. Chỉ thấy nơi này gần như không có khách du lịch, trên bản đồ dân “phượt” cả Tây cả ta cũng chưa thấy. 

Đại bộ phận người Dao đi chợ ở đây nói tiếng Dao pha Quan Hỏa, rất nhiều người không nói được tiếng Kinh. Tiền giao dịch ở chợ cùng lúc dùng hai loại tiền nhân dân tệ và tiền ta (nhưng họ vẫn chuộng tiêu tiền tệ hơn). Bà con đi chợ ngày phiên, vừa để mua bán, vừa để giao lưu gặp gỡ thăm hỏi nhau từ các bản xa. Cánh thanh niên gặp nhau thì đãi nhau chân gà nướng, bánh rán bột mỳ. Người già gặp nhau thì mải tâm sự, quên cả bán hàng… 

Ngoài những hàng hóa mang từ Trung Quốc sang và hàng hóa gia dụng đem dưới xuôi lên, có rất nhiều loại lâm thổ sản, hoa quả rừng, có loại trông giống quả dâu da, hoặc quả ớt kỳ hình dị dạng, tên gọi không dịch ra được tiếng Việt. Có cả những loại đậu phụ lên men (đậu phụ “nhự” hay đậu phụ “thối”) theo cách cổ truyền của người Dao mà các chiến sĩ biên phòng gọi đùa là trông giống "cục phân chó". Nhưng nếu ăn quen được thì rất ngon và tốt cho tiêu hóa.

di cho sung o xu muoi hai tang nuiCác sản vật của đồng bào được bày bán tại chợ

Đi chơi chợ một hồi, mỏi chân, đói bụng, chúng tôi tạt vào một hàng chân gà nướng và bánh rán bột mỳ ăn. Một đồng rưỡi (tệ) một cái chân gà, ba đồng một cái bánh rán. Thiếu phụ bán hàng khá xinh đẹp, tên là Lý Tả Mẩy, hỏi gì cũng cười. Người bạn đi cùng tôi ngạc nhiên là sao từ nãy giờ hỏi tên phụ nữ Dao, ai cũng xưng tên là Mẩy thế. Nghe giải thích hóa ra phụ nữ Dao ở đây ai cũng tên là Mẩy hết. Chỉ phân biệt theo họ và thứ tự sinh ra là Tả, Lở, San, Sử, Ú, Lụ… (nhất, nhị, tam, tứ, ngũ lục…). 

Ví dụ Lý Tả Mẩy là cô con gái cả họ Lý, Tẩn San Mẩy là cô gái thứ ba nhà họ Tẩn. À ra thế, bạn tôi bảo, thì cũng như dưới xuôi mình gọi là gái, hay nữ chứ gì. Khác nhau là khác nhau về cách gọi, còn con người thì ở đâu chẳng như nhau. Biết là để biết thêm sự phong phú khác biệt. Mà giờ, để biết thêm những sự khác biệt kỳ thú ấy, ngày càng phải đi xa.

Vũ Lâm/laichau.tourism.vn

Tỉnh thành Lai Châu

Khinh khí cầu cất cánh trên bầu trời Lai Châu
(VOVTV) - Lần đầu tiên những chiếc khinh khí cầu với nhiều loại kích cỡ được bay trên bầu trời thành phố Lai Châu trong sự hào...
Lai Châu
Lai Châu mang vẻ đẹp đặc trưng của vùng núi Tây Bắc với địa hình hiểm trở.

Điểm đến Lai Châu

Hành trình chinh phục cột mốc biên giới cao nhất Việt Nam
Nằm trên biên giới Việt Nam và Trung Quốc, cột mốc 79 thuộc xã Mồ Sì San, huyện Phong Thổ, tỉnh Lai Châu. Đây là cột mốc cao nhất...
Cảnh sắc như cổ tích của cánh rừng đỗ quyên tím trời Tây Bắc
Dưới tiết trời mát mẻ của miền núi Lai Châu, xen giữa những rừng cây xanh trên đỉnh Pu Ta Leng là sắc tím đằm thắm, quý phái của...
Ngược dòng Đà Giang
Xã Ka Lăng, huyện Mường Tè, Lai Châu là nơi dòng Đà Giang hùng tráng chảy vào đất Việt. Ngược dòng sông Đà, dọc hai bên bờ là...
Mùa quả "ngọt" nơi biên cương Lai Châu
Những đồi chuối xanh tốt, cho những mùa quả "ngọt" trên vùng đất dốc cằn cỗi dọc biên giới huyện Phong Thổ (Lai Châu) đang thực...
Vùng hoa tam giác mạch trên đèo Giang Ma: Điểm check-in không thể bỏ qua khi đến thăm Lai Châu
Màu trắng phớt tím mộng mơ của loài hoa tam giác mạch, cùng những tiểu cảnh được bố trí hòa quyện với thiên nhiên núi rừng Tây...
Ghé thăm chợ đêm San Thàng
Đến Lai Châu, du khách có thể ghé thăm chợ đêm San Thàng ăn phở nhắng, thắng cố... hoặc xem điệu múa truyền thống của người dân...
Sin Suối Hồ - Ngàn mặt trời rực rỡ
Mùa cuối năm, con đường từ TP Lai Châu lên Phong Thổ ngập tràn sắc hoa dã quỳ. Những bông hoa màu nắng trải khắp các sườn núi,...
Du lịch Tam Đường – Sự lựa chọn hấp dẫn
Là huyện liền kề khu du lịch nổi tiếng Sa Pa của tỉnh Lào Cai, cộng với lợi thế do thiên nhiên ưu đãi, huyện Tam Đường có nhiều...
Chợ đêm San Thàng - nét đẹp văn hóa vùng cao
Chợ đêm San Thàng ở thành phố Lai Châu, tỉnh Lai Châu với gần 100 gian hàng ẩm thực và nông sản, sản phẩm lưu niệm đã khai trương...

Ẩm thực Lai Châu Xem thêm

Lên Sìn Hồ ăn canh gà lá thuốc người Dao
Mùa xuân, khi những bông hoa đào, hoa mận bung nở khắp các bản làng vùng cao Sìn Hồ, Lai Châu, các mẹ, các chị người Dao nơi đây...
Hạt dổi rừng: Xứng danh "vàng đen" Tây Bắc
Hạt dổi rừng là một trong những loại gia vị đặc biệt thơm ngon và quý hiếm của người dân vùng cao.

Trải nghiệm Lai Châu Xem thêm

Độc đáo tết cổ truyền của người Hà Nhì nơi đầu nguồn sông Đà
Tết cổ truyền dân tộc Hà Nhì ở các xã biên giới huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu đầu nguồn sông Đà là dịp để bà con sum vầy, vui...
Rực rỡ chợ phiên San Thàng
Họp vào sáng thứ 5 và chủ nhật hàng tuần, chợ phiên San Thàng (TP.Lai Châu, tỉnh Lai Châu) luôn rực rỡ sắc màu bởi trang phục của...
Chinh phục đỉnh Putaleng, đắm say vẻ đẹp của khu rừng cổ tích
Rừng cổ tích Putaleng chờ đón những bước chân phiêu lưu, những con người ưa khám phá, thích mạo hiểm, yêu thiên nhiên, quý nét...
Mãn nhãn ngắm hoa đỗ quyên nhuộm đỏ đỉnh Pu Ta Leng
Đỉnh Pu Ta Leng (cao 3049m) luôn là điểm đến hấp dẫn đối với dân phượt. Đầu Xuân, hoa đỗ quyên nở đỏ ối dọc đỉnh núi Pu Ta Leng....
Vui Tết cơm mới cùng người Lự
Từ sau khi thu hoạch xong mùa màng đến trước Tết Nguyên đán chung của các dân tộc trên cả nước, người Lự ở Tam Đường, Lai Châu có...
Náo nức đầu năm nơi thượng nguồn sông Đà
Hòa chung không khí của Lễ hội ném còn 3 nước Việt - Lào - Trung lần thứ VI, hàng nghìn đồng bào các dân tộc nơi thượng nguồn...
Chinh phục đỉnh núi cao gần 3.000 ở miền biên viễn
Pờ Ma Lung nằm trong top 10 đỉnh núi cao nhất Việt Nam, hiện đang là nơi thách thức dân mê chinh phục vì độ khó so với một số...
Cầu kính cao nhất Việt Nam ngắm toàn cảnh Ô Quy Hồ Tây Bắc
Cầu kính rồng mây – cây cầu kính cao nhất Việt Nam, nằm tại vị trí “cổng trời” trên đỉnh đèo Ô Quy Hồ (Lai Châu) đang trở thành...
Đi chợ Sừng ở xứ mười hai tầng núi
Vượt qua tầng tầng lớp lớp núi non nơi mút mùa heo hút biên cương, chúng tôi gặp một phiên chợ đặc biệt của người Dao đỏ ở Sì Lở...

Cẩm nang du lịch Lai Châu Xem thêm

Bốn điểm đến Tây Bắc hút khách dịp lễ 30/4 và 1/5
Thời tiết dịp 30/4-1/5 khá nắng nóng, vì vậy nhiều du khách đã chọn các điểm đến Tây Bắc – nơi có khí hậu mát mẻ quanh năm để...
Việt Nam: 7 mốc biên giới đáng chinh phục
Các cột mốc biên giới sau thường nằm trong lịch trình chinh phục của các phượt thủ đam mê thử thách.
8 con đèo miền Bắc hút hồn dân du lịch bụi
Những con đèo miền Bắc gây ấn tượng bằng những khúc tay áo liên tục cùng cảnh quan hùng vỹ.
Top 10 đỉnh cao Việt Nam cho dân leo núi
Với địa hình chia cắt mạnh, Lào Cai và Lai Châu là 2 tỉnh có nhiều núi cao nhất Việt Nam.
Những điểm đến ấn tượng nhất đất Lai Châu
Lai Châu là vùng đất chứa đựng những vẻ đẹp tiềm ẩn để phát triển du lịch.