Văn hóa

Đàn tính tẩu, thay lời tỏ tình của người Thái trắng Quỳnh Nhai

16:11 - 25/01/2022
Đàn tính tẩu là nhạc cụ dân tộc đặc trưng của người Thái trắng ở Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La. Trong mỗi ngày vui của gia đình, bản mường, không thể thiếu lời khắp, điệu múa xòe của dân tộc hòa cùng âm thanh trầm bổng của tỉnh tẩu như nói tiếng lòng của đồng bào.

Ông Điêu Văn Minh, người am hiểu về phong tục tập quán, văn hoá đồng bào Thái trắng Quỳnh Nhai cho biết, từ ngày có bản, có mường, người Thái trắng Quỳnh Nhai đã biết đến tính tẩu, coi tính tẩu như một báu vật trong nhà và được truyền từ đời này qua đời khác. Trước đây, các chàng trai trong bản thường mang cây đàn tính tẩu đi gẩy để đánh thức người con gái mà mình trộm thương, trộm nhớ thay cho lời tỏ tình. Nhờ tiếng đàn tính tẩu thánh thót, trầm bổng mà người con gái cũng có thể đoán biết được người mình yêu. Cũng từ tiếng đàn thân thương đó mà nhiều đôi trai gái cũng đã bén duyên, nên vợ nên chồng. Đặc biệt, khác với người Thái đen, người Thái trắng không có đàn tính đệm thì không thể hát được. 

Nghệ nhân đánh đàn tính tẩu Điêu Chính Hiến

Đàn tính được gẩy đệm cho các điệu hát dân ca của đồng bào Thái trắng, với cung bậc, âm thanh trầm, bổng khác nhau và tiếng tính tẩu phải luôn luôn luyến láy, lên xuống theo giọng hát của từng người. Đàn tính tẩu được đánh đệm theo 3 điệu hát. Điệu thứ nhất là đệm cho hát Long Te (Hát giao duyên dọc Sông Đà), điệu thứ 2 đệm cho điệu hát Then ( Điệu hát của thầy cúng, thầy mo), điệu thứ 3 là đệm cho hát Sao sên (Trai gái hát đối nhau). Trong đó, đánh tính tẩu đệm cho điệu hát Then là khó nhất, vì nó có nhiều câu, 5 điệu riêng nữa. Chính vì thế không thể thiếu được tiếng tính tẩu, vì nó ăn sâu vào trong trái tim, tiếng tính tẩu nó giúp ta xua đi mọi ốm đau, nhọc nhằn trong cuộc sống, nhất là vào dịp năm mới.

Tiếng đàn tính tẩu trong cuộc sống đời thường của mỗi gia đình người Thái trắng Quỳnh Nhai

Đàn tính tẩu được đồng bào yêu thích, quan trọng như vậy, nhưng để chế tác được một cây đàn ứng ý không phải ai cũng làm được. Đặc biệt đối với thế hệ trẻ hiện nay công việc chế tác đàn tính tẩu càng trở nên khó khăn hơn. Nên công việc này chủ yếu chỉ do các ông, các bác cao tuổi, có nhiều kinh nghiệm, những người thực sự tâm huyết với nhạc cụ dân tộc mới làm được, nhưng các nghệ nhân như này ở Quỳnh Nhai bây giờ cũng chỉ đếm được trên đầu ngón tay. 

Chất liệu để làm nên chiếc đàn tính (tính tẩu), thứ nhất mình đi tìm gỗ đã, thường thường muốn cho nó dẻo, nó nhẹ mình làm bằng cây gỗ hoa sữa, tiếng Thái gọi là “co tin pết, tin cáy” là tốt nhất để làm thân đàn. Xong mang về nhà để khô từ 6 tháng đến một năm để gỗ không bị mọt mới bắt đầu làm. Quả bầu mình cũng phải để trên gác bếp từ 6 tháng đến 1 năm để thật khô đã, có quả non thì bị con mối con mọt nó ăn, phải quả già, quả thật già. Khi mình đem về đóng thì mình phải cạo sạch phần trong nó đi thì tiếng nó mới vang, cắt đi ¼ quả bầu, xong mình khoét lỗ để tiếng nó vang”.

Nghệ nhân chế tác Tính tẩu Hoàng Văn Chiêm

Ngày nay, thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, ít thanh niên dùng đàn tính tẩu sang nhà bạn gái để tỏ tình như xưa, nhưng cây đàn tính tẩu vẫn được bà con người Thái Quỳnh Nhai sử dụng thường xuyên trong các dịp vui bản, vui mường, lễ hội kin pang Then, Tết Síp sí, mừng nhà mới, mừng đám cưới, mừng tuổi, mừng thọ, hội thi, hội diễn nghệ thuật quần chúng, hay cuộc hội ngộ liên hoan vui vẻ anh em, bạn bè… 

Mỗi dịp tết đến, xuân về ở khắp các bản làng người Thái trắng, bà con đi từ nhà này sang nhà khác chúc tụng nhau, và  không thể thiếu được tiếng đàn tính tẩu ngân vang, để làm cho không khí ngày tết thêm vui tươi, đầm ấm, thắt chặt thêm tình đoàn kết cộng đồng. Đến Tết, đánh tính tẩu đệm hát, đệm múa, được bà con khắp các bản làng người Thái trắng đón nhận rất sôi nổi. Cách đây hơn 10 năm, do di dân thuỷ điện Sơn La, nhiều hộ đã di dân tái định cư về một số huyện trong tỉnh như Mai Sơn, Sông Mã, Mộc Châu, Yên Châu nhưng bà con cũng vẫn mang theo cây đàn tính tẩu. Kể cả không có người biết chế tác, hay bị hỏng hóc nhưng bà con vẫn tìm đến quê cũ Quỳnh Nhai để nhờ các nghệ nhân, hoặc tìm mua bằng được đàn tính mang về, vẫn giữ được truyền thống của dân tộc mình.

Dù thời gian có đổi thay, nhưng mỗi người con đồng bào Thái trắng Quỳnh Nhai vẫn luôn coi đàn tính tẩu như báu vật của bản mường và gìn giữ, nâng niu cây đàn từ thế hệ này sang thế hệ khác.

                                                                Tòng Đức Anh / VOV Tây Bắc


Theo dõi thêm tin tức đời sống, giải trí trên 
TRUYỀN HÌNH VOV

Tỉnh thành Sơn La

Sơn La
Sơn La nổi tiếng với thị trấn Mộc Châu, nơi đoàn quân "Tây Tiến" từng đi qua.
Du lịch "săn mây" trên vùng cao Bắc Yên hút khách
Những biển mây bồng bềnh nơi rẻo cao, những phiên chợ nhộn nhịp trên lòng hồ, hương rượu Hang Chú, vị chè cổ thụ, cùng tiếng khèn...

Điểm đến Sơn La Xem thêm

Mộc Châu
Mộc Châu có những đồi chè xanh, những cao nguyên tràn đầy nhựa sống, được ví như Đà Lạt của Tây Bắc.
Tà Xùa
Cách Hà Nội khoảng hơn 200 km, Tà Xùa trở thành điểm đến của các bạn trẻ yêu thích những khung hình đẹp như mơ.
Đỉnh Pha Luông
Pha Luông, “nóc nhà của Mộc Châu” là nơi mây trắng thường xuyên ôm đỉnh núi.
Di tích nhà tù Sơn La
Nhà tù Sơn La do thực dân Pháp xây dựng năm 1908 để giam cầm các chiến sĩ cộng sản yêu nước.
Ngọc Chiến
Nằm ở độ cao hơn 1800m so với mực nước biển nên Ngọc Chiến có khí hậu quanh năm mát mẻ.
Mường La
Mường La là nơi hội tụ của hơn 20 công trình thủy điện lớn nhỏ trên các dòng suối Chiến, Nậm Mu.
Nhà máy thủy điện Sơn La
Nhà máy thủy điện Sơn La là công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á trên dòng sông Đà.
Nà Ka
Có thể nói Nà Ka là một trong những thung lũng mận đẹp nhất của Mộc Châu.
Hang Thẩm Tét Toòng
Thẩm Tét Toòng là một hang đá ăn sâu vào thân núi, bên trong thang đá lung linh thạch nhũ.

Ẩm thực Sơn La Xem thêm

Nhót - Món ăn chua khoái khẩu của người Thái Sơn La
Nhót là loại cây ăn quả được trồng nhiều ở vùng cao Tây Bắc nói chung và tỉnh Sơn La nói riêng. Cây nhót mọc um tùm, nhiều lá,...
Trứng kiến - Món ăn dân dã của đồng bào Thái
Hàng năm, tầm tháng 3 Âm lịch (tức tháng 4 Dương lịch) trở đi, khi mặt trời đỏ rực, bà con người Thái bắt đầu vào mùa làm nương...
Lên Sơn La khám phá món ăn đặc sản từ hoa ban
Hoa ban không chỉ mang vẻ đẹp tinh khiết, tượng trưng cho núi rừng hoang sơ mà qua bàn tay chế biến khéo léo của người Thái ở Sơn...
Nộm gà tía tô - Món ngon trong mâm cơm ngày Tết của người Dao Tiền
Mùa xuân, khi những bông hoa đào hoa mận bung nở khắp các bản làng là lúc các mẹ, các chị người Dao Tiền ở Sơn La lại tất bật...
Thơm ngon thịt lợn muối chua ngày Tết của đồng bào Dao Sơn La
Trong mâm cơm ngày Tết của đồng bào Dao Tiền ở Sơn La, thịt lợn muối chua là món ăn không thể thiếu và được bà con chuẩn bị từ...
Độc đáo ẩm thực Sơn La
Xôi ngũ sắc; canh vón vén đuôi bò; tau pho; “tôm bay” Phù Yên; chẩm chéo... là những món ăn độc đáo của ẩm thực Sơn...
Hương vị thơm ngọt nức tiếng của món bê chao Mộc Châu
Từ vùng đất Mộc Châu này, món bê chao nức tiếng đã lan tỏa khắp Việt Nam làm thành món ăn phổ biến, mới nghe tên đã cảm nhận được...
Nộm hoa ban, món ngon giản dị của người Thái Sơn La
Hoa ban là một trong những đặc trưng của núi rừng Tây Bắc, gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào dân tộc, đặc biệt là người...
Rêu suối – Món ăn dân dã của người Thái Tây Bắc
Không biết từ bao giờ, đồng bào Thái Tây Bắc đã biết hái rêu từ sông suối về chế biến thành món ăn. Với đôi bàn tay khéo léo, kỳ...

Trải nghiệm Sơn La Xem thêm

Hoa ban Sơn La khoe sắc thu hút du khách
Đúng hẹn những ngày tháng 3, từng cánh hoa ban e ấp hôm nào đã bung nở, khoe sắc giữa núi rừng, làm say lòng người con quê hương...
Độc đáo phong tục đón Tết của đồng bào Mông ở Mộc Châu
Từ ngày 26/11 Âm lịch, người Mông ở Mộc Châu, Sơn La đã bắt đầu nghỉ làm nương rẫy để mua sắm chuẩn bị cho Tết truyền...
Ngỡ ngàng vẻ đẹp những tuyến đường Sơn La khi hoa ban đua nở
Dọc theo các tuyến đường đến thành phố Sơn La, du khách không khó để bắt gặp những rặng hoa ban đang đua nở khoe vẻ đẹp giản dị...
Pu Nhi Farm - Điểm đến du lịch hoang sơ, đầy hấp dẫn trên cung đường Tây Bắc
Thời gian qua, huyện vùng cao Bắc Yên, tỉnh Sơn La đã tập trung thu hút đầu tư vào lĩnh vực du lịch, trong đó đẩy mạnh công tác...
Sắc màu thổ cẩm ở phiên chợ Pà Cò
Trên cung đường đến với Mộc Châu (Sơn La), du khách đừng quên ghé qua phiên chợ Pà Cò họp duy nhất 1 lần trong tuần vào ngày chủ...
Đông đảo du khách đến Mộc Châu sau khi nới lỏng giãn cách xã hội
Sau những ngày nghỉ dài do dịch Covid-19, đông đảo du khách đã lựa chọn Khu du lịch quốc gia Mộc Châu là điểm đến trải nghiệm,...
Hoa chuông vàng khoe sắc nơi phố núi Sơn La
Mỗi dịp tháng 3, thành phố Sơn La (tỉnh Sơn La) lại được tô điểm sắc màu rực rỡ của sắc hoa chuông vàng.
Du khách nườm nượp check-in rừng cao su mùa lá rụng
Những ngày gần đây, nhiều du khách thập phương đổ về rừng cao su, thuộc bản Un (xã Mường Bon, huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La) chụp...
Mùa xuân đến bản Bon trải nghiệm du lịch cộng đồng
Những năm gần đây, việc phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái ở bản Bon (huyện Quỳnh Nhai, tỉnh Sơn La) được chính...

Cẩm nang du lịch Sơn La Xem thêm

Sắc trắng tinh khôi gọi xuân về trên cao nguyên Mộc Châu
Những ngày này, cao nguyên Mộc Châu, tỉnh Sơn La đang khoác lên mình sắc trắng tinh khôi của những triền hoa mận. Một khung cảnh...
Kinh nghiệm du lịch Mộc Châu dịp 30/4 - 1/5
Tháng 4, tháng 5 là khoảng thời gian hoàn hảo để du lịch Mộc Châu. Du khách sẽ thấy cao nguyên phủ một màu xanh bất tận cùng...
Địa điểm du lịch Tết Nguyên đán 2020
Tết vốn là dịp để mọi người quây quần bên nhau, sum họp gia đình. Nhưng với nhiều gia đình bây giờ Tết là để vui chơi, để du...
Chia sẻ hành trình 2 ngày 1 đêm tại Mộc Châu
Mộc Châu vốn không phải là một địa điểm xa lạ đối với những ai thích đi du lịch. Hãy khám phá hành trình 2 ngày 1 đêm tại đây...
Bắt tay phát triển du lịch cộng đồng
Với tài nguyên thiên nhiên phong phú và nền văn hóa giàu bản sắc, du lịch homestay được xác định là một trong những thế mạnh của...
Du lịch Mộc Châu: điểm đến "gây thương nhớ" ngày Tết
Nếu bạn muốn ngắm nhìn bức tranh thiên nhiên toàn cảnh Mộc Châu lúc hoàn thiện nhất thì hãy đi du lịch Mộc Châu vào những ngày...
8 con đèo miền Bắc hút hồn dân du lịch bụi
Những con đèo miền Bắc gây ấn tượng bằng những khúc tay áo liên tục cùng cảnh quan hùng vỹ.
Khám phá 3 đồi chè trái tim đẹp nhất Mộc Châu
Nhắc đến cao nguyên Mộc Châu, người ta nghĩ ngay đến những đồi chè xanh mướt, bạt ngàn.
4 điểm ngắm hoa cải nở trắng trời tại Mộc Châu
Tháng 11, Mộc Châu chào đón bước chân người đến với những đồng cải bạt ngàn trắng muốt.